เห็บหมาเป็นปัญหาที่คนเลี้ยงหมาในไทยแทบทุกบ้านต้องเคยเจอ อากาศร้อนชื้นทั้งปีทำให้เห็บแพร่พันธุ์ได้ตลอด และเห็บชนิดที่พบบ่อยที่สุดในบ้านเราคือ เห็บสุนัขสีน้ำตาล ซึ่งต่างจากเห็บทั่วไปตรงที่ใช้ชีวิตครบวงจรอยู่ในบ้านได้ ปัญหาไม่ได้อยู่แค่ความคันหรือความรำคาญ แต่เห็บเป็นพาหะของโรคที่คนไทยเรียกรวม ๆ ว่า “ไข้เห็บ” ซึ่งทำให้หมาโลหิตจาง เลือดออกง่าย และอาจรุนแรงถึงชีวิต บทความนี้สรุปว่าเห็บหมาในไทยคืออะไร โรคที่มากับเห็บ อาการที่ต้องพาไปหาหมอ วิธีดึงเห็บออกอย่างถูกต้อง การกำจัดเห็บในบ้านและสนาม และทางเลือกในการป้องกัน

อัปเดต 15 ตุลาคม 2026 · เนื้อหานี้เป็นข้อมูลทั่วไป ไม่ใช่คำวินิจฉัย ถ้าสุนัขมีอาการผิดปกติให้ปรึกษาสัตวแพทย์

เห็บหมาในไทยคือเห็บชนิดไหน

เห็บที่พบบนหมาในไทยมากที่สุดคือ เห็บสุนัขสีน้ำตาล (Rhipicephalus sanguineus) งานวิจัยที่ตรวจหมาจรในวัดเขตกรุงเทพฯ ตีพิมพ์ในวารสาร Pathogens ปี 2021 ระบุว่าเป็นชนิดที่พบบนหมาในไทยบ่อยที่สุด ตัวเห็บมีสีน้ำตาลแดง ตัวเต็มวัยที่ยังไม่ดูดเลือดมีขนาดราวเมล็ดงา และเมื่อดูดเลือดเต็มที่ ตัวเมียจะพองเป็นเม็ดกลมสีเทาอมฟ้าขนาดราวเมล็ดถั่ว

จุดที่ทำให้เห็บชนิดนี้กำจัดยากคือ มันใช้ชีวิตครบวงจรอยู่ในบ้านได้ เห็บผ่านระยะตัวอ่อน ตัวกลางวัย และตัวเต็มวัย โดยแต่ละระยะขึ้นมาดูดเลือดบนหมาแล้วหล่นลงไปลอกคราบตามซอกมุม ข้อมูลจาก University of Rhode Island TickEncounter อธิบายว่าการระบาดในบ้านมักเริ่มจากเห็บแค่หนึ่งหรือสองตัวที่ติดตัวหมามา เช่น หลังกลับจากฝากเลี้ยง ช่วงแรกแทบมองไม่เห็น แต่ภายในราว 1–3 เดือน จำนวนอาจเพิ่มจนเห็นเห็บหลายขนาดไต่ตามผนังและผ้าม่าน

เห็บชนิดนี้ชอบที่อุ่นและแห้ง ซ่อนตามที่นอนหมา พรม ร่องพื้น ขอบบัวผนัง เฟอร์นิเจอร์ ผ้าม่าน และกรงหรือคอกหมา การเจอเห็บตัวเล็กเป็นจำนวนมากบนผนังจึงเป็นสัญญาณว่าเห็บแพร่พันธุ์ในบ้านแล้ว ไม่ใช่แค่ติดมาจากข้างนอก

โรคที่มากับเห็บ หรือไข้เห็บ

คำว่า “ไข้เห็บ” ที่คนไทยใช้ คือกลุ่มโรคติดเชื้อในเลือดที่ส่งผ่านเห็บ ไม่ใช่โรคเดียว งานวิจัยในหมาจรกรุงเทพฯ ข้างต้นพบว่า ราว 76% ของหมาที่ตรวจ ติดเชื้ออย่างน้อยหนึ่งชนิด และราว 36% ติดเชื้อมากกว่าหนึ่งชนิดพร้อมกัน หมาที่มีเห็บมีโอกาสติดเชื้อสูงกว่าหมาที่ไม่มีเห็บราว 2.8 เท่า ตัวเลขนี้มาจากหมาจรซึ่งเสี่ยงสูงกว่าหมาเลี้ยงในบ้าน แต่ก็สะท้อนว่าเชื้อเหล่านี้มีอยู่จริงในสิ่งแวดล้อมของเรา

ข้อมูลจาก VCA Animal Hospitals ระบุว่าโรคเออร์ลิเคียแบ่งได้ 3 ระยะ ระยะเฉียบพลันมักเป็นราว 2–4 สัปดาห์ จากนั้นหมาบางตัวเข้าสู่ระยะแฝงที่ดูปกติแต่เชื้อยังอยู่ และบางตัวเข้าสู่ระยะเรื้อรังที่โลหิตจาง เลือดออกง่าย และไขกระดูกทำงานผิดปกติ ถ้าตรวจพบและรักษาตั้งแต่ระยะแรก ผลมักดี ส่วนระยะเรื้อรังพยากรณ์โรคไม่แน่นอน

สำหรับบาบีเซีย VCA ระบุว่านอกจากเห็บแล้ว ยังติดต่อได้จากการกัดกันระหว่างหมา จากแม่สู่ลูกในท้อง และจากการรับเลือด และ ยังไม่มีวัคซีนที่ได้ผล การป้องกันเห็บจึงเป็นวิธีหลัก

อาการที่ต้องพาไปหาหมอ

หมาที่ติดเชื้อจากเห็บอาจไม่แสดงอาการทันที บางตัวมีอาการหลังโดนเห็บกัดหลายวันถึงหลายสัปดาห์ และอาการช่วงแรกมักดูคล้ายป่วยทั่วไป เจ้าของจึงควรรู้ว่าต้องสังเกตอะไร

บอกหมอทุกครั้งว่าเคยเจอเห็บบนตัวหมาหรือในบ้าน สัตวแพทย์จะตรวจเลือดเพื่อดูความสมบูรณ์ของเม็ดเลือดและเกล็ดเลือด ร่วมกับชุดตรวจหาเชื้อหรือ PCR ข้อมูลจาก VCA ระบุว่าหมาที่เพิ่งติดเชื้ออาจตรวจแอนติบอดีได้ผลลบในช่วงแรก บางครั้งหมอจึงนัดตรวจซ้ำในอีกไม่กี่สัปดาห์ การรักษาขึ้นกับชนิดเชื้อและความรุนแรง อย่าซื้อยามาให้เอง

วิธีตรวจหาเห็บบนตัวหมา

ตรวจทุกวันหลังพาออกนอกบ้าน หรืออย่างน้อยวันละครั้งถ้าบ้านเคยมีเห็บ ใช้มือลูบสวนแนวขนช้า ๆ ทั้งตัว เห็บจะรู้สึกเป็นตุ่มแข็งเล็ก ๆ จุดที่เห็บชอบเกาะคือ

• ในใบหูและรอบใบหู
• ซอกนิ้วเท้าและระหว่างแผ่นรองเท้า
• รอบคอใต้ปลอกคอ
• รักแร้ ขาหนีบ และใต้ท้อง
• รอบตา ใต้หาง และรอบก้น

สำหรับหมาขนยาวหรือขนหนา ใช้หวีซี่ถี่ช่วยแหวกขน ถ้าเจอตุ่ม อย่าเพิ่งดึงหรือบี้ ให้ดูให้แน่ใจก่อนว่าเป็นเห็บ ไม่ใช่หูด ไฝ หรือหัวนม

วิธีดึงเห็บออกอย่างปลอดภัย

ขั้นตอนนี้สรุปจากคำแนะนำของ VCA Animal Hospitals และ CDC ของสหรัฐฯ หลักสำคัญคือดึงทั้งตัวออกตรง ๆ โดยไม่บีบตัวเห็บ

1. เตรียมอุปกรณ์ สวมถุงมือ ใช้แหนบปลายแหลมเล็ก หรือที่ดึงเห็บแบบตะขอที่ขายตามร้านสัตว์เลี้ยง เตรียมภาชนะปิดได้ใส่แอลกอฮอล์ไว้ใส่เห็บ
2. แหวกขนให้เห็นผิวหนัง ให้อีกคนช่วยจับหมาให้นิ่ง ถ้าหมาดิ้นแรงหรือเห็บเกาะในหูลึก ๆ หรือรอบตา ให้คลินิกช่วยเอาออก
3. จับให้ชิดผิวหนังที่สุด คีบที่ส่วนหัวของเห็บซึ่งฝังอยู่ติดผิว ไม่ใช่ที่ตัวกลม ๆ ที่พองเลือด
4. ดึงขึ้นตรง ๆ อย่างสม่ำเสมอ ใช้แรงคงที่ ไม่บิด ไม่กระชาก VCA ระบุว่าอาจใช้เวลาหนึ่งถึงสองนาทีกว่าเห็บจะยอมหลุด ถ้าใช้ที่ดึงแบบตะขอ ให้ทำตามวิธีของอุปกรณ์นั้น
5. จัดการตัวเห็บ ใส่ในแอลกอฮอล์แล้วปิดฝา หรือพันเทปให้แน่นแล้วทิ้ง อย่าบี้ด้วยนิ้วมือ ถ้าหมาป่วยในภายหลัง การเก็บเห็บไว้ในภาชนะที่เขียนวันที่อาจช่วยให้ข้อมูลกับหมอได้
6. ทำความสะอาด ล้างบริเวณที่เห็บกัดและมือของคุณด้วยสบู่และน้ำ
7. สังเกตต่อ จุดที่ถูกกัดอาจแดงหรือนูนเล็กน้อยได้ 1–2 วัน ถ้าบวมมาก มีหนอง หรือหมามีอาการในกล่องเตือนด้านบนภายในหลายสัปดาห์ต่อมา ให้พาไปหาหมอและบอกว่าเคยดึงเห็บออก

ถ้าปากเห็บหักค้างอยู่ในผิวและดึงออกได้ยาก CDC แนะนำว่าไม่ต้องพยายามแคะ เพราะผิวหนังมักดันออกมาเองระหว่างหายของแผล การแคะแรง ๆ อาจทำให้เกิดแผลติดเชื้อมากกว่า

กำจัดเห็บในบ้านและสนาม

ถ้าเจอเห็บบนตัวหมาซ้ำ ๆ แม้จะดึงออกทุกวัน แปลว่าเห็บส่วนใหญ่อยู่ในบ้าน ไม่ใช่บนตัวหมา University of Rhode Island อ้างแนวทางของ Texas A&M ว่าต้องทำ 4 ส่วนไปพร้อมกัน คือ ป้องกันเห็บบนตัวสัตว์ จัดการในบ้าน จัดการสนาม และทำความสะอาดต่อเนื่อง และการควบคุมอาจใช้เวลาหลายเดือน

ในบ้าน

• ดูดฝุ่นให้ทั่ว เน้นจุดที่หมาอยู่ เช่น โซฟา พรม ร่องพื้น ขอบบัวผนัง และมุมห้อง ดูดเสร็จแล้วให้นำถุงหรือฝุ่นในกล่องเก็บไปทิ้งนอกบ้านทันที เพราะเห็บอาจรอดอยู่ในถุงได้
• ซักที่นอนหมา ผ้าห่ม และผ้าคลุมโซฟาด้วยน้ำร้อนเท่าที่ผ้ารับได้ แล้วตากหรืออบให้แห้งสนิท ถ้าที่นอนเก่าซักยาก อาจพิจารณาเปลี่ยนใหม่ อ่านวิธีเลือกได้ที่ ที่นอนสุนัข
• อุดรอยแตกและช่องตามผนังหรือพื้นที่เห็บใช้ซ่อนและวางไข่
• ถ้าใช้สเปรย์หรือผลิตภัณฑ์กำจัดเห็บในบ้าน ให้เลือกชนิดที่ฉลากระบุว่าใช้ในบ้านได้ ใช้ตามฉลาก ห้ามฉีดลงบนตัวสัตว์ และให้คน หมา และแมวออกจากบริเวณนั้นจนกว่าจะแห้ง ถ้าระบาดหนัก บริษัทกำจัดแมลงที่มีประสบการณ์เรื่องเห็บช่วยได้มาก

สนามและรอบบ้าน

• ตัดหญ้าให้สั้น เก็บกองใบไม้ กองไม้ และของรกที่เป็นที่ซ่อน
• เน้นจุดที่หมานอนเป็นประจำ เช่น ใต้บันได ระเบียง ใต้ถุนบ้าน และรอบคอกหรือบ้านหมา
• ล้างและตากคอกหรือกรงหมาให้แห้ง ตรวจซอกมุมและรอยต่อ
• ถ้าใช้สารเคมีในสนาม ทำตามฉลาก กันเด็กและสัตว์ออกจนกว่าจะแห้ง และระวังแหล่งน้ำหรือบ่อปลา

ระหว่างช่วงกำจัด ให้จำกัดพื้นที่ที่หมาเข้าได้ เพื่อให้ทำความสะอาดได้ทั่วถึง และอย่าเพิ่งเลิกเมื่อเห็นเห็บน้อยลง เพราะไข่และตัวอ่อนที่ซ่อนอยู่จะฟักออกมาอีกเป็นระลอก

ทางเลือกในการป้องกันเห็บ

ผลิตภัณฑ์ป้องกันเห็บสำหรับหมามีหลายรูปแบบ VCA ระบุว่าบางชนิดซื้อได้ทั่วไป บางชนิดต้องสั่งโดยสัตวแพทย์ และไม่มีผลิตภัณฑ์ใดที่ไม่มีผลข้างเคียงเลย แต่โดยรวมความเสี่ยงจากโรคที่มากับเห็บสูงกว่า ในพื้นที่ที่โรคเห็บพบได้ทั่วไปอย่างไทย VCA แนะนำให้ป้องกันต่อเนื่องตลอดปี

การเลือกชนิด ขนาด และรอบการใช้ ขึ้นกับน้ำหนัก อายุ สุขภาพ ไลฟ์สไตล์ของหมา และสัตว์อื่นในบ้าน จึงควรให้สัตวแพทย์ช่วยเลือก ข้อที่ต้องทำเสมอคือ

• ใช้ผลิตภัณฑ์ที่ตรงกับช่วงน้ำหนักของหมา อย่าแบ่งหลอดหรือแบ่งเม็ดเอง ถ้าหมาน้ำหนักเปลี่ยน ให้ปรึกษาหมอ
• อ่านฉลากเรื่องอายุขั้นต่ำ ลูกหมา หมาตั้งท้อง หรือหมาที่ป่วยอยู่ ต้องปรึกษาหมอก่อน
• ใช้ให้ตรงรอบ อย่าเว้นช่วง เพราะช่วงที่ขาดคือช่วงที่เห็บกลับมาได้
• ไม่ใช้หลายผลิตภัณฑ์ซ้อนกันเองโดยไม่ได้ปรึกษาหมอ
• ซื้อจากคลินิกหรือร้านที่เชื่อถือได้ ระวังสินค้าปลอมหรือฉลากไม่ชัด

เรื่องแชมพู ถ้าต้องการแชมพูอาบน้ำทั่วไปสำหรับหมาที่ผิวแพ้ง่ายหรือมีปัญหาผิวหลังโดนเห็บกัด อ่านวิธีเลือกได้ที่ แชมพูสุนัข ยี่ห้อไหนดี แต่ต้องจำว่าแชมพูทำความสะอาดทั่วไปไม่ได้ป้องกันเห็บ

ข้อควรระวังสำหรับบ้านที่มีแมว

• อ่านฉลากทุกครั้งว่าใช้กับสัตว์ชนิดไหน แม้ยี่ห้อเดียวกันก็มีสูตรหมาและสูตรแมวแยกกัน
• หลังหยดยาให้หมา แยกแมวออกจากหมาจนกว่ายาจะแห้งหรือตามที่ฉลากระบุ เพราะแมวอาจได้รับพิษจากการเลียหรือนอนคลอเคลียกับหมา
• ระวังปลอกคอของหมาที่แมวอาจไปเลียหรือกัดเล่น
• สเปรย์หรือสารกำจัดเห็บในบ้านก็ต้องระวัง ให้แมวออกจากบริเวณที่ใช้สาร
• ถ้าแมวมีอาการน้ำลายไหล สั่น หรือชักหลังสัมผัสยาของหมา ให้รีบพาไปโรงพยาบาลสัตว์ทันที และนำกล่องหรือฉลากผลิตภัณฑ์ไปด้วย

คำถามที่พบบ่อย

บทความนี้เขียนเพื่อให้ข้อมูลทั่วไปสำหรับเจ้าของสัตว์เลี้ยง ไม่สามารถใช้แทนการตรวจและวินิจฉัยโดยสัตวแพทย์ ถ้าสุนัขมีอาการผิดปกติหรือคุณไม่แน่ใจ ให้ติดต่อคลินิกหรือโรงพยาบาลสัตว์ใกล้บ้าน

แมวเป็นหวัดเป็นโรคที่คลินิกสัตว์เจอบ่อยมาก โดยเฉพาะในลูกแมว แมวที่เพิ่งรับมาจากที่อื่น และบ้านที่เลี้ยงแมวหลายตัว อาการที่เห็นคือจาม น้ำมูกไหล ตาแฉะ บางตัวมีแผลในปาก ส่วนใหญ่หายได้ใน 1–3 สัปดาห์ด้วยการดูแลที่ดี แต่ปัญหาจริงคือ แมวที่จมูกตันจะดมกลิ่นอาหารไม่ได้และหยุดกิน ซึ่งอันตรายกว่าตัวหวัดเอง บทความนี้อธิบายว่าหวัดแมวเกิดจากอะไร อาการแบบไหนต้องพาไปหาหมอทันที ดูแลที่บ้านอย่างไรให้ถูก และป้องกันได้แค่ไหนด้วยวัคซีน

อัปเดต 15 ตุลาคม 2026 · เนื้อหานี้เป็นข้อมูลทั่วไป ไม่ใช่คำวินิจฉัย ถ้าแมวมีอาการผิดปกติให้ปรึกษาสัตวแพทย์

แมวเป็นหวัดเกิดจากอะไร

คำว่าหวัดแมวหรือไข้หวัดแมว ในทางสัตวแพทย์หมายถึงการติดเชื้อทางเดินหายใจส่วนบน (upper respiratory infection) คือจมูก โพรงจมูก คอ และเยื่อบุตา ไม่ใช่โรคเดียวกับไข้หวัดของคน และเชื้อส่วนใหญ่ไม่ติดต่อจากแมวสู่คน

VCA Animal Hospitals ระบุว่าราว 90% ของกรณีเกิดจากไวรัส 2 ชนิด คือ

• Feline herpesvirus type 1 (FHV-1) ทำให้เกิดโรคที่เรียกว่า feline viral rhinotracheitis เด่นที่อาการจามแรง น้ำมูก เยื่อบุตาอักเสบ และอาจทำให้กระจกตาเป็นแผล
• Feline calicivirus (FCV) มีอาการทางจมูกและตาเช่นกัน แต่ที่เด่นคือ แผลในปากและลิ้น ทำให้แมวเจ็บจนไม่ยอมกิน บางสายพันธุ์ลามไปถึงปอดได้

นอกจากไวรัส ยังมีแบคทีเรียที่พบร่วมได้ เช่น Chlamydia felis ซึ่งทำให้ตาอักเสบเรื้อรัง และ Bordetella bronchiseptica ในหลายกรณีไวรัสเป็นตัวเปิดทาง แล้วแบคทีเรียตามมาซ้ำเติมจนน้ำมูกข้นเป็นหนอง แมวหนึ่งตัวอาจติดเชื้อมากกว่าหนึ่งชนิดพร้อมกัน

ข้อมูลจาก VCA ระบุว่าระยะฟักตัวอยู่ที่ราว 2–10 วัน และการติดเชื้อที่ไม่มีโรคแทรกซ้อนมักหายใน 7–14 วัน แต่บางตัวมีอาการนานถึง 21 วัน

อาการที่พบบ่อย

อาการของแมวเป็นหวัดมีหลายระดับ ตั้งแต่จามเล็กน้อยไปจนถึงป่วยหนัก ลองสังเกตตามตารางนี้

แยกจากโรคอื่นด้วยตาเปล่าไม่ได้เสมอไป อาการจามและน้ำมูกยังพบได้ในโรคอื่น เช่น เชื้อราในโพรงจมูก สิ่งแปลกปลอมติดจมูก หรือปัญหาฟัน ถ้าอาการเป็นข้างเดียวนาน ๆ มีเลือดกำเดา หรือใบหน้าบวม ควรให้สัตวแพทย์ตรวจเพิ่ม

อาการที่เป็นเหตุฉุกเฉิน

เรื่องการไม่กินต้องเน้นเป็นพิเศษ แมวที่อดอาหารเสี่ยงต่อภาวะไขมันพอกตับ ซึ่งเป็นภาวะที่ทำให้แมวป่วยหนักต่อเนื่องแม้หวัดจะหายแล้ว อ่านรายละเอียดได้ที่ แมวไม่กินข้าว ทำอย่างไรดี

หมอรักษาอย่างไร

ไม่มียาที่ฆ่าไวรัสหวัดแมวได้โดยตรงในทุกกรณี การรักษาส่วนใหญ่จึงเป็นการประคับประคองให้แมวผ่านช่วงป่วยไปได้ ขึ้นกับอาการของแต่ละตัว สิ่งที่สัตวแพทย์อาจทำมีดังนี้

• ยาปฏิชีวนะ เมื่อสงสัยว่ามีแบคทีเรียแทรกซ้อน เช่น น้ำมูกเป็นหนอง ยานี้ไม่ได้ฆ่าไวรัส แต่ช่วยจัดการเชื้อแบคทีเรียที่ตามมา
• ยาหยอดตาหรือป้ายตา สำหรับเยื่อบุตาอักเสบหรือแผลกระจกตา บางกรณีใช้ยาต้านไวรัสร่วมด้วย
• ยาลดปวดและยาดูแลช่องปาก ในแมวที่มีแผลในปาก เพื่อให้กลับมากินได้
• สารน้ำ ในแมวที่ขาดน้ำ และอาจใช้ยากระตุ้นความอยากอาหาร
• ออกซิเจนหรือการนอนโรงพยาบาล ในแมวที่หายใจลำบาก และบางตัวที่ไม่กินนานอาจต้องให้อาหารทางสายยาง
• ตรวจหาเชื้อหรือเอกซเรย์ ในแมวที่เป็นซ้ำบ่อยหรือรักษาแล้วไม่ตอบสนอง

เรื่องไลซีน (L-lysine) ที่เจ้าของหลายคนได้ยินมา Cornell Feline Health Center ระบุว่ายังเป็นเรื่องที่ถกเถียงกัน และงานวิจัยบางส่วนชี้ว่าอาจไม่ได้ช่วยหรืออาจทำให้อาการแย่ลง ถ้าสนใจใช้ ให้ปรึกษาสัตวแพทย์ก่อน

ดูแลแมวเป็นหวัดที่บ้าน

การดูแลที่บ้านสำคัญพอ ๆ กับยา เพราะเป้าหมายคือให้แมวหายใจสะดวก ได้กินและได้ดื่มน้ำ ขั้นตอนเหล่านี้ใช้ได้ทั้งกับแมวที่หมอให้กลับมาดูแลที่บ้าน และแมวโตที่อาการเบาซึ่งยังกินและร่าเริง

1. ใช้ไอน้ำช่วยให้จมูกโล่ง VCA แนะนำให้พาแมวเข้าห้องน้ำที่มีไอน้ำ เช่น เปิดน้ำอุ่นจากฝักบัวจนห้องอบไอ แล้วให้แมวอยู่ในห้องราว 10–15 นาที วันละหลายครั้ง แมวไม่ต้องโดนน้ำ อยู่ในห้องกับเจ้าของก็พอ ห้ามใช้น้ำมันหอมระเหยหรือยาดมของคนในไอน้ำ เพราะหลายชนิดเป็นพิษต่อแมว
2. เช็ดตาและจมูกบ่อย ๆ ใช้สำลีหรือผ้าก๊อซชุบน้ำสะอาดหรือน้ำเกลือล้างแผลบิดหมาด เช็ดคราบน้ำมูกและขี้ตาเบา ๆ จากหัวตาออกด้านนอก ใช้สำลีชิ้นใหม่สำหรับตาแต่ละข้าง คราบที่แห้งกรังให้ประคบน้ำอุ่นให้นิ่มก่อน อย่าแกะ
3. ให้อาหารกลิ่นแรง อุ่นเล็กน้อย แมวเลือกอาหารจากกลิ่น เมื่อจมูกตันจึงไม่อยากกิน อาหารเปียกที่มีกลิ่นชัด อุ่นให้ใกล้อุณหภูมิร่างกายจะช่วยให้กลิ่นออกมากขึ้น ทดสอบความร้อนก่อนทุกครั้ง ถ้ามีแผลในปาก อาหารเนื้อนิ่มหรือบดละเอียดจะกินง่ายกว่าอาหารเม็ด
4. ดูแลเรื่องน้ำ วางน้ำสะอาดใกล้ที่นอนแมว เปลี่ยนบ่อย ๆ อาหารเปียกช่วยเพิ่มน้ำได้อีกทาง ลองกดผิวหนังที่หลังคอ ถ้าหนังคืนตัวช้า เหงือกแห้งเหนียว ให้ติดต่อสัตวแพทย์
5. จัดที่พักให้อุ่นและเงียบ ให้แมวพักในห้องที่ไม่มีลมแอร์เป่าตรง ไม่มีฝุ่น ไม่มีควันบุหรี่หรือควันธูป มีที่นอนนุ่ม และไม่มีแมวตัวอื่นมากวน
6. ให้ยาครบตามที่หมอสั่ง โดยเฉพาะยาปฏิชีวนะและยาหยอดตา แม้แมวดูดีขึ้นแล้วก็อย่าหยุดเอง ถ้าป้อนยาไม่ได้หรือแมวต่อต้านมาก ให้กลับไปปรึกษาคลินิกเรื่องรูปแบบยาที่ให้ง่ายกว่า
7. จดอาการทุกวัน จดว่ากินไปเท่าไร ดื่มน้ำ ขับถ่ายปกติไหม น้ำมูกเปลี่ยนสีหรือเปล่า นับอัตราหายใจตอนนอนหลับวันละครั้ง ถ้าอะไรแย่ลงจะเห็นได้เร็ว

สิ่งที่ไม่ควรทำ

• อย่าให้ยาของคน ทั้งยาลดไข้แก้ปวด ยาแก้หวัด ยาลดน้ำมูก หรือยาหยอดจมูก ยาหลายชนิด เช่น พาราเซตามอล เป็นพิษต่อแมวรุนแรงแม้ในปริมาณน้อย
• อย่าใช้ยาปฏิชีวนะที่เหลือจากครั้งก่อน หรือซื้อยามาให้เอง ชนิดยาและระยะเวลาให้ยาต้องให้สัตวแพทย์ตัดสิน
• อย่าใช้น้ำมันหอมระเหย เช่น ยูคาลิปตัส ทีทรี หรือยาหม่อง ทั้งทา หยด หรือใส่เครื่องพ่นไอน้ำ
• อย่าบังคับป้อนอาหารแรง ๆ แมวที่จมูกตันอาจสำลักได้ง่าย ถ้าต้องป้อน ให้สัตวแพทย์สอนวิธีก่อน
• อย่าอาบน้ำแมวที่ป่วย ให้เช็ดตัวเฉพาะจุดที่สกปรกแทน แมวที่มีไข้และอ่อนแรงไม่ควรเปียกทั้งตัว

การติดต่อและการแยกแมว

หวัดแมวติดต่อกันระหว่างแมวได้ง่าย ทั้งจากการสัมผัสกันตรง ๆ จากละอองจามในระยะใกล้ และจากของใช้ร่วมกัน เช่น ชามอาหาร ชามน้ำ กระบะทราย ของเล่น ที่นอน รวมถึงมือและเสื้อผ้าของคนเลี้ยง

VCA ระบุว่า FHV-1 อยู่นอกตัวแมวได้ไม่ถึง 18 ชั่วโมง แต่ FCV อยู่ในสิ่งแวดล้อมได้นานถึง 10 วัน และทนต่อผงซักฟอกทั่วไปได้ น้ำยาฟอกขาวที่เจือจางทำลายเชื้อทั้งสองชนิดได้ ถ้าบ้านมีแมวหลายตัว ให้ทำดังนี้

• แยกแมวป่วยไว้ห้องหนึ่ง มีชามอาหาร ชามน้ำ และกระบะทรายของตัวเอง
• ดูแลแมวตัวที่แข็งแรงก่อน แล้วค่อยไปดูแลตัวที่ป่วย ล้างมือทุกครั้งหลังจับแมวป่วย
• ล้างชามและกระบะทุกวัน ทำความสะอาดพื้นผิวแข็งด้วยน้ำยาฟอกขาวเจือจางตามฉลาก แล้วล้างน้ำออกให้หมดและรอให้แห้งก่อนให้แมวเข้าใกล้ อย่าผสมน้ำยาฟอกขาวกับน้ำยาชนิดอื่น
• ซักผ้าปูที่นอนและผ้าห่มของแมวป่วยแยก
• ถ้าเพิ่งรับแมวใหม่มา VCA แนะนำให้แยกไว้อย่างน้อย 1–2 สัปดาห์ และพาไปตรวจสุขภาพก่อนให้อยู่ร่วมกับแมวในบ้าน

สำหรับคน เชื้อหวัดแมวส่วนใหญ่ติดเฉพาะแมว แต่ VCA ระบุว่า Chlamydia felis อาจทำให้คนในบ้านตาอักเสบได้ในบางครั้ง และ Bordetella อาจก่อโรคในคนที่ภูมิคุ้มกันบกพร่อง ล้างมือหลังจับแมวป่วยจึงเป็นนิสัยที่ดี ถ้ามีอาการตาแดงหรืออาการทางเดินหายใจให้ไปพบแพทย์

ป้องกันด้วยวัคซีนและการจัดการบ้าน

วัคซีนป้องกัน FHV-1 และ FCV จัดอยู่ใน วัคซีนหลัก ที่แนะนำสำหรับแมวทุกตัว มักมาในเข็มรวมเดียวกับไข้หัดแมว (feline panleukopenia) ข้อมูลจาก RSPCA Australia ซึ่งอ้างอิงแนวทาง WSAVA ระบุว่า ลูกแมวเริ่มเข็มแรกที่อายุ 6–8 สัปดาห์ แล้วฉีดซ้ำทุก 3–4 สัปดาห์จนถึงอายุ 16–20 สัปดาห์ จากนั้นกระตุ้นที่ราว 6 เดือน และแมวโตกระตุ้นทุก 1–3 ปีตามชนิดวัคซีนและความเสี่ยงของแมวแต่ละตัว ตารางที่ใช้จริงให้สัตวแพทย์ปรับตามแมวของคุณ อ่านเพิ่มได้ที่ วัคซีนแมว ต้องฉีดอะไรบ้าง

สิ่งที่ต้องเข้าใจคือ วัคซีนหวัดแมวไม่ได้กันการติดเชื้อได้ 100% Cornell และ VCA ระบุตรงกันว่าวัคซีนช่วยลดความรุนแรงและทำให้ป่วยสั้นลง แมวที่ฉีดวัคซีนแล้วจึงยังจามได้บ้าง แต่มักไม่ป่วยหนักเท่าแมวที่ไม่เคยฉีด และวัคซีนไม่ได้รักษาแมวที่เป็นพาหะอยู่แล้ว

นอกจากวัคซีน การจัดการบ้านก็ช่วยลดโอกาสป่วยและลดการกำเริบในแมวที่เป็นพาหะ

• ลดความเครียด เช่น จัดที่ซ่อนและที่นอนให้พอ ไม่เพิ่มแมวในบ้านเกินพื้นที่ ค่อย ๆ แนะนำแมวใหม่
• ช่วงที่รู้ว่าแมวจะเครียด เช่น ย้ายบ้านหรือฝากเลี้ยง ให้สังเกตอาการใกล้ชิดขึ้น
• ถ้าต้องฝากเลี้ยง เลือกที่ที่ตรวจประวัติวัคซีนและแยกกรงชัดเจน
• เลี้ยงในบ้าน ลดการเจอแมวจรที่ไม่รู้ประวัติ
• ล้างชามและกระบะทรายสม่ำเสมอ และล้างมือหลังไปจับแมวตัวอื่นนอกบ้าน

คำถามที่พบบ่อย

บทความนี้เขียนเพื่อให้ข้อมูลทั่วไปสำหรับเจ้าของสัตว์เลี้ยง ไม่สามารถใช้แทนการตรวจและวินิจฉัยโดยสัตวแพทย์ ถ้าแมวมีอาการผิดปกติหรือคุณไม่แน่ใจ ให้ติดต่อคลินิกหรือโรงพยาบาลสัตว์ใกล้บ้าน

วัคซีนสุนัขช่วยป้องกันโรคที่รุนแรงและพบได้บ่อยในไทย อย่างไข้หัดสุนัข ลำไส้อักเสบจากพาร์โวไวรัส โรคฉี่หนู และพิษสุนัขบ้า ซึ่งโรคหลังสุดเป็นอันตรายถึงชีวิตทั้งกับสุนัขและคน และกฎหมายไทยกำหนดให้เจ้าของต้องพาสุนัขไปฉีด บทความนี้สรุปจากแนวทางของ WSAVA ปี 2024 และ AAHA ว่าวัคซีนตัวไหนจำเป็น ลูกสุนัขควรฉีดเข็มไหนเมื่อไร สุนัขโตต้องกระตุ้นบ่อยแค่ไหน และอาการหลังฉีดแบบไหนต้องรีบกลับไปหาหมอ

อัปเดต 15 ตุลาคม 2026 · เนื้อหานี้เป็นข้อมูลทั่วไป ไม่ใช่คำวินิจฉัย ตารางวัคซีนของสุนัขแต่ละตัวควรวางแผนร่วมกับสัตวแพทย์

วัคซีนหลักและวัคซีนเสริมของสุนัข

WSAVA และ AAHA แบ่งวัคซีนสุนัขเป็นสองกลุ่ม วัคซีนหลัก (core) คือวัคซีนที่สุนัขทุกตัวควรได้ เพราะโรครุนแรงและพบได้ทั่วไป ส่วนวัคซีนเสริม (non-core) ฉีดตามความเสี่ยง เช่น สุนัขที่ต้องฝากโรงแรม ไปร้านอาบน้ำตัดขน หรือพาไปเจอสุนัขตัวอื่นบ่อย

คลินิกในไทยมักเรียกวัคซีนรวมเป็นจำนวนโรค เช่น “วัคซีนรวม 5 โรค” ซึ่งมักครอบคลุมไข้หัด ลำไส้อักเสบ ตับอักเสบ หลอดลมอักเสบ และโรคฉี่หนู แต่ละยี่ห้อและแต่ละคลินิกรวมเชื้อไม่เหมือนกัน ถ้าอยากรู้ชัด ให้ขอดูสติกเกอร์วัคซีนในสมุดประจำตัวสุนัข หรือถามหมอว่าเข็มนั้นมีโรคฉี่หนูรวมอยู่ด้วยหรือเปล่า

เรื่องโรคฉี่หนู AAHA ปรับแนวทางให้เป็นวัคซีนหลักสำหรับสุนัขทุกตัวในอเมริกาเหนือ ส่วน WSAVA ปี 2024 ระบุว่าควรเป็นวัคซีนหลักในพื้นที่ที่มีโรคนี้ประจำถิ่นและมีวัคซีนที่เหมาะสม ไทยมีรายงานโรคฉี่หนูทั้งในคนและสัตว์ทุกปี โดยเฉพาะหน้าฝนและพื้นที่น้ำท่วมขัง สุนัขที่เดินลุยน้ำหรือหญ้าเปียก หรืออยู่ในบ้านที่มีหนู จึงควรได้วัคซีนตัวนี้

ตารางวัคซีนลูกสุนัข

ลูกสุนัขได้ภูมิคุ้มกันจากนมแม่ในช่วงแรก ภูมินี้ช่วยป้องกันโรคแต่ก็ขัดขวางวัคซีนด้วย และลดลงในเวลาที่ต่างกันในลูกแต่ละตัว จึงต้องฉีดซ้ำหลายเข็มจนเลยช่วงที่ภูมิจากแม่อาจยังเหลือ WSAVA จึงแนะนำให้เข็มสุดท้ายของชุดแรกตกที่อายุ 16 สัปดาห์หรือมากกว่า ตารางนี้เป็นภาพรวมตามแนวทางสากลและที่ใช้กันในไทย หมออาจปรับตามยี่ห้อวัคซีนและสุขภาพของลูกสุนัข

ถ้ารับสุนัขมาตอนอายุเกิน 16 สัปดาห์และไม่เคยได้วัคซีน AAHA แนะนำวัคซีนรวม 2 เข็ม ห่างกัน 2–4 สัปดาห์ และโรคฉี่หนู 2 เข็มห่างกันเท่ากัน ไม่ต้องเริ่มตามตารางลูกสุนัขเล็กทั้งหมด

สุนัขโตต้องฉีดกระตุ้นบ่อยแค่ไหน

วัคซีนแต่ละตัวอยู่ได้นานไม่เท่ากัน จึงไม่ได้ต้องฉีดทุกตัวทุกปีเสมอไป

• วัคซีนรวมกลุ่มไวรัส (CDV, CAV, CPV-2) AAHA แนะนำให้กระตุ้นทุก 3 ปีหลังจากฉีดกระตุ้นครบปีแรกแล้ว WSAVA ก็ระบุว่าวัคซีนหลักในสุนัขโตไม่ควรฉีดถี่เกินจำเป็น เพราะวัคซีนรุ่นใหม่ส่วนใหญ่ให้ภูมิได้หลายปี
• โรคฉี่หนู ภูมิอยู่ได้ไม่นาน AAHA แนะนำให้ฉีดกระตุ้นทุกปี
• ไอกรนสุนัข ฉีดหรือหยอดทุกปีในสุนัขที่มีความเสี่ยง โรงแรมสุนัขหลายแห่งขอดูประวัติวัคซีนตัวนี้ก่อนรับฝาก
• พิษสุนัขบ้า ในไทยให้ฉีดตามระยะเวลาในใบรับรอง ซึ่งในทางปฏิบัติคือทุกปี และกรมควบคุมโรคก็แนะนำให้ฉีดทุกปี

ในทางปฏิบัติ คลินิกในไทยหลายแห่งยังนัดวัคซีนรวมทุกปี เพราะวัคซีนรวมหลายสูตรมีโรคฉี่หนูอยู่ในเข็มเดียวกัน ถ้าอยากลดจำนวนวัคซีนที่ไม่จำเป็น ให้ถามหมอว่าสามารถแยกฉีดโรคฉี่หนูทุกปี และเว้นวัคซีนกลุ่มไวรัสเป็นทุก 3 ปีได้หรือไม่ บางคลินิกมีบริการตรวจระดับภูมิคุ้มกันในเลือดเพื่อช่วยตัดสินใจด้วย

กฎหมายไทยเรื่องวัคซีนพิษสุนัขบ้า

พระราชบัญญัติโรคพิษสุนัขบ้า พ.ศ. 2535 และข้อบัญญัติท้องถิ่นที่ออกตามกฎหมายนี้ กำหนดให้เจ้าของต้องนำสุนัขไปฉีดวัคซีนป้องกันโรคพิษสุนัขบ้า ครั้งแรกเมื่ออายุ 2–4 เดือน และ ฉีดครั้งต่อไปตามระยะเวลาที่กำหนดในใบรับรองการฉีดวัคซีน เจ้าของควรเก็บใบรับรองไว้และให้สุนัขมีเครื่องหมายประจำตัวตามที่ท้องถิ่นกำหนด ตัวอย่างข้อบัญญัติท้องถิ่นที่ประกาศในราชกิจจานุเบกษาปี 2566 กำหนดโทษเจ้าของที่ไม่พาสัตว์ไปฉีดวัคซีนเป็นโทษปรับไม่เกิน 200 บาท และหลายท้องถิ่นยังมีข้อบัญญัติเรื่องการขึ้นทะเบียนสุนัขเพิ่มเติม ควรเช็กกับเทศบาลหรือ อบต. ในพื้นที่ของคุณ

ค่าปรับอาจไม่สูง แต่ผลของการไม่ฉีดรุนแรงกว่านั้นมาก กรมปศุสัตว์เคยรายงานว่าสุนัขที่ป่วยเป็นโรคพิษสุนัขบ้ากว่าร้อยละ 80 ไม่เคยได้รับวัคซีนมาก่อน และถ้าสุนัขที่ไม่มีประวัติวัคซีนไปกัดคน ทั้งคนที่ถูกกัดและเจ้าของจะมีภาระตามมาอีกมาก ช่วงรณรงค์แต่ละปี หน่วยงานท้องถิ่นมักจัดหน่วยฉีดวัคซีนพิษสุนัขบ้าให้ฟรีหรือราคาถูก

อาการหลังฉีดวัคซีน

อาการที่พบได้และมักหายเองคือ เจ็บ บวม หรือแดงตรงจุดที่ฉีด มีไข้ต่ำ ๆ ซึม และกินน้อยลงในช่วงวันสองวันแรก ส่วนวัคซีนไอกรนแบบหยอดจมูกอาจทำให้จามหรือมีน้ำมูกเล็กน้อยได้ชั่วคราว ให้สุนัขพักในที่เงียบ มีน้ำให้กินตลอด และงดออกกำลังหนักในวันที่ฉีด

Pet Poison Helpline อธิบายว่าอาการแพ้วัคซีนมักเกิดภายในไม่กี่นาทีถึงไม่กี่ชั่วโมงหลังฉีด และยิ่งเกิดเร็วก็มักยิ่งรุนแรง หลายคลินิกจึงให้รอดูอาการสักพักก่อนกลับบ้าน ถ้าสุนัขเคยแพ้วัคซีนมาก่อน ให้แจ้งหมอทุกครั้ง หมออาจเลือกวัคซีนยี่ห้ออื่น แยกฉีดคนละวัน หรือให้ยาป้องกันก่อนฉีด

เตรียมตัวก่อนพาสุนัขไปฉีดวัคซีน

1. เช็กว่าสุนัขแข็งแรง ถ้ามีไข้ อาเจียน ท้องเสีย หรือซึม ให้โทรบอกคลินิกก่อน หมอมักเลื่อนวัคซีนจนกว่าสุนัขจะหาย
2. เตรียมสมุดวัคซีนและใบรับรองพิษสุนัขบ้า ถ้าไม่มีสมุด ให้ถ่ายรูปสติกเกอร์วัคซีนเก่าไปให้หมอดู
3. ใส่ปลอกคอและสายจูงให้แน่น คลินิกมีสัตว์หลายตัว สุนัขอาจตื่นตกใจและวิ่งหนี ลูกสุนัขตัวเล็กใส่กระเป๋าหรือกล่องจะปลอดภัยกว่า อ่านวิธีเลือกสายจูงได้ที่ สายจูงสุนัข
4. เล่าวิถีชีวิตของสุนัขให้หมอฟัง เช่น ออกไปเดินลุยน้ำหรือหญ้าบ่อยไหม ฝากโรงแรมหรือร้านอาบน้ำตัดขนไหม มีหนูในบ้านหรือเปล่า หมอจะใช้ข้อมูลนี้เลือกวัคซีนเสริม
5. ถามเรื่องถ่ายพยาธิและป้องกันเห็บหมัด มักทำพร้อมกันได้ในการนัดเดียว
6. จดวันนัดเข็มถัดไป ลงปฏิทินในมือถือทันที ลูกสุนัขที่เว้นช่วงนานเกินไปอาจต้องเพิ่มเข็ม
7. หลังฉีดให้พักและสังเกตอาการ คลินิกหลายแห่งแนะนำให้เลื่อนการอาบน้ำออกไปสักระยะหลังฉีด ให้ถามหมอที่ฉีดว่าควรเว้นกี่วัน

ค่าใช้จ่ายโดยประมาณ

ราคาวัคซีนสุนัขแตกต่างกันมากตามคลินิก พื้นที่ ยี่ห้อวัคซีน และขนาดตัวสุนัข ตัวอย่างเช่น โรงพยาบาลสัตว์ทองหล่อระบุบนเว็บไซต์ว่าวัคซีนสุนัขเริ่มต้นที่ 490 บาท และหลายคลินิกมีแพ็กเกจวัคซีนลูกสุนัขปีแรกที่รวมวัคซีนรวม 3 เข็ม พิษสุนัขบ้า 2 เข็ม และถ่ายพยาธิไว้ด้วยกัน ตัวเลขเหล่านี้เป็นค่าประมาณที่เปลี่ยนได้ตลอด ควรโทรถามราคาก่อนไป และถามด้วยว่าราคานั้นรวมค่าตรวจร่างกายหรือไม่ ส่วนวัคซีนพิษสุนัขบ้า ลองติดตามประกาศช่วงรณรงค์ของท้องถิ่นซึ่งมักฉีดให้ฟรีหรือราคาถูก

คำถามที่พบบ่อย

บทความนี้เขียนเพื่อให้ข้อมูลทั่วไปสำหรับเจ้าของสัตว์เลี้ยง ไม่สามารถใช้แทนการตรวจและคำแนะนำของสัตวแพทย์ ตารางวัคซีนและยี่ห้อวัคซีนที่เหมาะกับสุนัขแต่ละตัวควรปรึกษาคลินิกหรือโรงพยาบาลสัตว์ใกล้บ้าน ข้อกฎหมายท้องถิ่นอาจต่างกันในแต่ละพื้นที่