ความรู้การเลี้ยง

แมวเป็นหวัด อาการแบบไหนต้องรีบไปหาหมอ และวิธีดูแลที่บ้านให้แมวกลับมากินได้

แมวเป็นหวัดส่วนใหญ่เกิดจากไวรัส FHV-1 และ FCV สรุปอาการที่พบบ่อย สัญญาณฉุกเฉินอย่างหายใจทางปากหรือไม่กินอาหาร วิธีดูแลที่บ้าน การแยกแมว และสิ่งที่วัคซีนช่วยได้

แมวเป็นหวัดเป็นโรคที่คลินิกสัตว์เจอบ่อยมาก โดยเฉพาะในลูกแมว แมวที่เพิ่งรับมาจากที่อื่น และบ้านที่เลี้ยงแมวหลายตัว อาการที่เห็นคือจาม น้ำมูกไหล ตาแฉะ บางตัวมีแผลในปาก ส่วนใหญ่หายได้ใน 1–3 สัปดาห์ด้วยการดูแลที่ดี แต่ปัญหาจริงคือ แมวที่จมูกตันจะดมกลิ่นอาหารไม่ได้และหยุดกิน ซึ่งอันตรายกว่าตัวหวัดเอง บทความนี้อธิบายว่าหวัดแมวเกิดจากอะไร อาการแบบไหนต้องพาไปหาหมอทันที ดูแลที่บ้านอย่างไรให้ถูก และป้องกันได้แค่ไหนด้วยวัคซีน

อัปเดต 15 ตุลาคม 2026 · เนื้อหานี้เป็นข้อมูลทั่วไป ไม่ใช่คำวินิจฉัย ถ้าแมวมีอาการผิดปกติให้ปรึกษาสัตวแพทย์

สรุปสั้น

ไปหาหมอทันทีหายใจทางปาก หอบ เหงือกซีดหรือม่วง ไม่กินอาหารเลยทั้งวัน ซึมมาก หรือเป็นลูกแมวอายุน้อยที่มีอาการ
นัดหมอภายใน 1–2 วันน้ำมูกหรือขี้ตาข้นเป็นสีเขียวเหลือง หรี่ตา ตาขุ่น น้ำลายไหล มีแผลในปาก หรืออาการไม่ดีขึ้นหลังดูแลไปหลายวัน
ดูแลที่บ้านได้แมวโตที่จามและมีน้ำมูกใส ยังกิน ยังร่าเริง ให้ช่วยเรื่องไอน้ำ เช็ดหน้าตา อาหารกลิ่นแรง และแยกจากแมวตัวอื่น

แมวเป็นหวัดเกิดจากอะไร

คำว่าหวัดแมวหรือไข้หวัดแมว ในทางสัตวแพทย์หมายถึงการติดเชื้อทางเดินหายใจส่วนบน (upper respiratory infection) คือจมูก โพรงจมูก คอ และเยื่อบุตา ไม่ใช่โรคเดียวกับไข้หวัดของคน และเชื้อส่วนใหญ่ไม่ติดต่อจากแมวสู่คน

VCA Animal Hospitals ระบุว่าราว 90% ของกรณีเกิดจากไวรัส 2 ชนิด คือ

Feline herpesvirus type 1 (FHV-1) ทำให้เกิดโรคที่เรียกว่า feline viral rhinotracheitis เด่นที่อาการจามแรง น้ำมูก เยื่อบุตาอักเสบ และอาจทำให้กระจกตาเป็นแผล
Feline calicivirus (FCV) มีอาการทางจมูกและตาเช่นกัน แต่ที่เด่นคือ แผลในปากและลิ้น ทำให้แมวเจ็บจนไม่ยอมกิน บางสายพันธุ์ลามไปถึงปอดได้

นอกจากไวรัส ยังมีแบคทีเรียที่พบร่วมได้ เช่น Chlamydia felis ซึ่งทำให้ตาอักเสบเรื้อรัง และ Bordetella bronchiseptica ในหลายกรณีไวรัสเป็นตัวเปิดทาง แล้วแบคทีเรียตามมาซ้ำเติมจนน้ำมูกข้นเป็นหนอง แมวหนึ่งตัวอาจติดเชื้อมากกว่าหนึ่งชนิดพร้อมกัน

ข้อมูลจาก VCA ระบุว่าระยะฟักตัวอยู่ที่ราว 2–10 วัน และการติดเชื้อที่ไม่มีโรคแทรกซ้อนมักหายใน 7–14 วัน แต่บางตัวมีอาการนานถึง 21 วัน

เรื่องพาหะที่เจ้าของควรรู้

แมวที่หายจากหวัดแล้วไม่ได้แปลว่าเชื้อหมดไป VCA ระบุว่าแมวที่ติด FHV-1 ราว 80% จะเป็นพาหะไปตลอดชีวิต เชื้อซ่อนอยู่ในร่างกายและกลับมาก่ออาการได้อีกเมื่อแมวเครียด เช่น ย้ายบ้าน ฝากเลี้ยง หรือมีแมวใหม่เข้าบ้าน ส่วน FCV ราวครึ่งหนึ่งเป็นพาหะต่ออีกหลายเดือน ส่วนน้อยเป็นพาหะตลอดชีวิต นี่คือเหตุผลที่แมวบางตัว “เป็นหวัดซ้ำ” ทั้งที่ไม่ได้ไปไหน

อาการที่พบบ่อย

อาการของแมวเป็นหวัดมีหลายระดับ ตั้งแต่จามเล็กน้อยไปจนถึงป่วยหนัก ลองสังเกตตามตารางนี้

ส่วนที่มีอาการ	สิ่งที่เห็น	หมายเหตุ
จมูก	จามบ่อย น้ำมูกไหล หายใจมีเสียงครืดคราด	น้ำมูกเริ่มจากใส แล้วอาจข้นขึ้นเป็นสีเหลืองเขียวเมื่อมีแบคทีเรียแทรก
ตา	ตาแดง ตาแฉะ ขี้ตาเยอะ หนังตาบวม หรี่ตาข้างเดียว	หรี่ตา ตาขุ่น หรือมีฝ้าบนตาดำ อาจเป็นแผลกระจกตาซึ่งพบได้ใน FHV-1
ปาก	น้ำลายไหล อ้าปากค้าง เคี้ยวแล้วหยุด มีกลิ่นปาก	เป็นสัญญาณของแผลในปาก พบบ่อยใน FCV
ทั่วร่างกาย	มีไข้ ซึม กินน้อยลง ต่อมน้ำเหลืองใต้คางโต	แมวกินน้อยลงเพราะดมกลิ่นไม่ได้หรือเจ็บปาก
ขาในลูกแมว	เดินกะเผลกชั่วคราวร่วมกับมีไข้	Merck Veterinary Manual ระบุว่าพบใน FCV บางสายพันธุ์ มักเกิดในลูกแมวอายุ 8–12 สัปดาห์

แยกจากโรคอื่นด้วยตาเปล่าไม่ได้เสมอไป อาการจามและน้ำมูกยังพบได้ในโรคอื่น เช่น เชื้อราในโพรงจมูก สิ่งแปลกปลอมติดจมูก หรือปัญหาฟัน ถ้าอาการเป็นข้างเดียวนาน ๆ มีเลือดกำเดา หรือใบหน้าบวม ควรให้สัตวแพทย์ตรวจเพิ่ม

อาการที่เป็นเหตุฉุกเฉิน

พาไปโรงพยาบาลสัตว์ทันที ถ้ามีข้อใดข้อหนึ่ง

หายใจทางปาก หรืออ้าปากหอบตอนนอนพัก แมวปกติหายใจทางจมูก การหายใจทางปากในแมวถือเป็นสัญญาณอันตราย
หายใจเร็วผิดปกติขณะนอนพัก Cornell Feline Health Center ระบุว่าแมวที่พักอยู่ไม่ควรหายใจเกินราว 35 ครั้งต่อนาที นับได้จากการขยับของหน้าอกใน 30 วินาทีแล้วคูณ 2
เหงือกหรือลิ้นซีด ม่วง หรือคล้ำ
ไม่กินอาหารเลยทั้งวัน หรือไม่ยอมกินน้ำ
ซึมมาก ไม่ลุก ตัวเย็น หรือไข้สูง
ลูกแมวอายุน้อย ที่มีอาการหวัด ลูกแมวขาดน้ำและพลังงานเร็วกว่าแมวโตมาก Merck Veterinary Manual ระบุว่าลูกแมวและแมวสูงวัยมีแนวโน้มอาการหนักกว่าแมวโตที่แข็งแรง
แมวที่มีโรคประจำตัว เช่น โรคไต เบาหวาน หรือติดเชื้อไวรัสที่กดภูมิคุ้มกัน
หน้า ขา หรืออุ้งเท้าบวม มีแผลตามผิวหนัง หรือตาและเหงือกเหลือง ซึ่งอาจเป็นรูปแบบรุนแรงของ calicivirus ที่พบได้น้อยแต่อันตรายมาก

เรื่องการไม่กินต้องเน้นเป็นพิเศษ แมวที่อดอาหารเสี่ยงต่อภาวะไขมันพอกตับ ซึ่งเป็นภาวะที่ทำให้แมวป่วยหนักต่อเนื่องแม้หวัดจะหายแล้ว อ่านรายละเอียดได้ที่ แมวไม่กินข้าว ทำอย่างไรดี

หมอรักษาอย่างไร

ไม่มียาที่ฆ่าไวรัสหวัดแมวได้โดยตรงในทุกกรณี การรักษาส่วนใหญ่จึงเป็นการประคับประคองให้แมวผ่านช่วงป่วยไปได้ ขึ้นกับอาการของแต่ละตัว สิ่งที่สัตวแพทย์อาจทำมีดังนี้

ยาปฏิชีวนะ เมื่อสงสัยว่ามีแบคทีเรียแทรกซ้อน เช่น น้ำมูกเป็นหนอง ยานี้ไม่ได้ฆ่าไวรัส แต่ช่วยจัดการเชื้อแบคทีเรียที่ตามมา
ยาหยอดตาหรือป้ายตา สำหรับเยื่อบุตาอักเสบหรือแผลกระจกตา บางกรณีใช้ยาต้านไวรัสร่วมด้วย
ยาลดปวดและยาดูแลช่องปาก ในแมวที่มีแผลในปาก เพื่อให้กลับมากินได้
สารน้ำ ในแมวที่ขาดน้ำ และอาจใช้ยากระตุ้นความอยากอาหาร
ออกซิเจนหรือการนอนโรงพยาบาล ในแมวที่หายใจลำบาก และบางตัวที่ไม่กินนานอาจต้องให้อาหารทางสายยาง
ตรวจหาเชื้อหรือเอกซเรย์ ในแมวที่เป็นซ้ำบ่อยหรือรักษาแล้วไม่ตอบสนอง

เรื่องไลซีน (L-lysine) ที่เจ้าของหลายคนได้ยินมา Cornell Feline Health Center ระบุว่ายังเป็นเรื่องที่ถกเถียงกัน และงานวิจัยบางส่วนชี้ว่าอาจไม่ได้ช่วยหรืออาจทำให้อาการแย่ลง ถ้าสนใจใช้ ให้ปรึกษาสัตวแพทย์ก่อน

ดูแลแมวเป็นหวัดที่บ้าน

การดูแลที่บ้านสำคัญพอ ๆ กับยา เพราะเป้าหมายคือให้แมวหายใจสะดวก ได้กินและได้ดื่มน้ำ ขั้นตอนเหล่านี้ใช้ได้ทั้งกับแมวที่หมอให้กลับมาดูแลที่บ้าน และแมวโตที่อาการเบาซึ่งยังกินและร่าเริง

ใช้ไอน้ำช่วยให้จมูกโล่ง VCA แนะนำให้พาแมวเข้าห้องน้ำที่มีไอน้ำ เช่น เปิดน้ำอุ่นจากฝักบัวจนห้องอบไอ แล้วให้แมวอยู่ในห้องราว 10–15 นาที วันละหลายครั้ง แมวไม่ต้องโดนน้ำ อยู่ในห้องกับเจ้าของก็พอ ห้ามใช้น้ำมันหอมระเหยหรือยาดมของคนในไอน้ำ เพราะหลายชนิดเป็นพิษต่อแมว
เช็ดตาและจมูกบ่อย ๆ ใช้สำลีหรือผ้าก๊อซชุบน้ำสะอาดหรือน้ำเกลือล้างแผลบิดหมาด เช็ดคราบน้ำมูกและขี้ตาเบา ๆ จากหัวตาออกด้านนอก ใช้สำลีชิ้นใหม่สำหรับตาแต่ละข้าง คราบที่แห้งกรังให้ประคบน้ำอุ่นให้นิ่มก่อน อย่าแกะ
ให้อาหารกลิ่นแรง อุ่นเล็กน้อย แมวเลือกอาหารจากกลิ่น เมื่อจมูกตันจึงไม่อยากกิน อาหารเปียกที่มีกลิ่นชัด อุ่นให้ใกล้อุณหภูมิร่างกายจะช่วยให้กลิ่นออกมากขึ้น ทดสอบความร้อนก่อนทุกครั้ง ถ้ามีแผลในปาก อาหารเนื้อนิ่มหรือบดละเอียดจะกินง่ายกว่าอาหารเม็ด
ดูแลเรื่องน้ำ วางน้ำสะอาดใกล้ที่นอนแมว เปลี่ยนบ่อย ๆ อาหารเปียกช่วยเพิ่มน้ำได้อีกทาง ลองกดผิวหนังที่หลังคอ ถ้าหนังคืนตัวช้า เหงือกแห้งเหนียว ให้ติดต่อสัตวแพทย์
จัดที่พักให้อุ่นและเงียบ ให้แมวพักในห้องที่ไม่มีลมแอร์เป่าตรง ไม่มีฝุ่น ไม่มีควันบุหรี่หรือควันธูป มีที่นอนนุ่ม และไม่มีแมวตัวอื่นมากวน
ให้ยาครบตามที่หมอสั่ง โดยเฉพาะยาปฏิชีวนะและยาหยอดตา แม้แมวดูดีขึ้นแล้วก็อย่าหยุดเอง ถ้าป้อนยาไม่ได้หรือแมวต่อต้านมาก ให้กลับไปปรึกษาคลินิกเรื่องรูปแบบยาที่ให้ง่ายกว่า
จดอาการทุกวัน จดว่ากินไปเท่าไร ดื่มน้ำ ขับถ่ายปกติไหม น้ำมูกเปลี่ยนสีหรือเปล่า นับอัตราหายใจตอนนอนหลับวันละครั้ง ถ้าอะไรแย่ลงจะเห็นได้เร็ว

เคล็ดลับเวลาให้อาหาร

ก่อนให้อาหาร เช็ดจมูกให้โล่งก่อนแล้วค่อยวางชาม แมวจะได้กลิ่นมากขึ้น ใช้ชามตื้นและกว้างเพื่อไม่ให้หนวดชนขอบ และให้มื้อเล็ก ๆ หลายครั้งต่อวันแทนมื้อใหญ่ ถ้าแมวไม่ยอมกินเลยภายในหนึ่งวัน อย่ารอให้หวัดหายเอง ให้ติดต่อสัตวแพทย์

สิ่งที่ไม่ควรทำ

อย่าให้ยาของคน ทั้งยาลดไข้แก้ปวด ยาแก้หวัด ยาลดน้ำมูก หรือยาหยอดจมูก ยาหลายชนิด เช่น พาราเซตามอล เป็นพิษต่อแมวรุนแรงแม้ในปริมาณน้อย
อย่าใช้ยาปฏิชีวนะที่เหลือจากครั้งก่อน หรือซื้อยามาให้เอง ชนิดยาและระยะเวลาให้ยาต้องให้สัตวแพทย์ตัดสิน
อย่าใช้น้ำมันหอมระเหย เช่น ยูคาลิปตัส ทีทรี หรือยาหม่อง ทั้งทา หยด หรือใส่เครื่องพ่นไอน้ำ
อย่าบังคับป้อนอาหารแรง ๆ แมวที่จมูกตันอาจสำลักได้ง่าย ถ้าต้องป้อน ให้สัตวแพทย์สอนวิธีก่อน
อย่าอาบน้ำแมวที่ป่วย ให้เช็ดตัวเฉพาะจุดที่สกปรกแทน แมวที่มีไข้และอ่อนแรงไม่ควรเปียกทั้งตัว

การติดต่อและการแยกแมว

หวัดแมวติดต่อกันระหว่างแมวได้ง่าย ทั้งจากการสัมผัสกันตรง ๆ จากละอองจามในระยะใกล้ และจากของใช้ร่วมกัน เช่น ชามอาหาร ชามน้ำ กระบะทราย ของเล่น ที่นอน รวมถึงมือและเสื้อผ้าของคนเลี้ยง

VCA ระบุว่า FHV-1 อยู่นอกตัวแมวได้ไม่ถึง 18 ชั่วโมง แต่ FCV อยู่ในสิ่งแวดล้อมได้นานถึง 10 วัน และทนต่อผงซักฟอกทั่วไปได้ น้ำยาฟอกขาวที่เจือจางทำลายเชื้อทั้งสองชนิดได้ ถ้าบ้านมีแมวหลายตัว ให้ทำดังนี้

แยกแมวป่วยไว้ห้องหนึ่ง มีชามอาหาร ชามน้ำ และกระบะทรายของตัวเอง
ดูแลแมวตัวที่แข็งแรงก่อน แล้วค่อยไปดูแลตัวที่ป่วย ล้างมือทุกครั้งหลังจับแมวป่วย
ล้างชามและกระบะทุกวัน ทำความสะอาดพื้นผิวแข็งด้วยน้ำยาฟอกขาวเจือจางตามฉลาก แล้วล้างน้ำออกให้หมดและรอให้แห้งก่อนให้แมวเข้าใกล้ อย่าผสมน้ำยาฟอกขาวกับน้ำยาชนิดอื่น
ซักผ้าปูที่นอนและผ้าห่มของแมวป่วยแยก
ถ้าเพิ่งรับแมวใหม่มา VCA แนะนำให้แยกไว้อย่างน้อย 1–2 สัปดาห์ และพาไปตรวจสุขภาพก่อนให้อยู่ร่วมกับแมวในบ้าน

สำหรับคน เชื้อหวัดแมวส่วนใหญ่ติดเฉพาะแมว แต่ VCA ระบุว่า Chlamydia felis อาจทำให้คนในบ้านตาอักเสบได้ในบางครั้ง และ Bordetella อาจก่อโรคในคนที่ภูมิคุ้มกันบกพร่อง ล้างมือหลังจับแมวป่วยจึงเป็นนิสัยที่ดี ถ้ามีอาการตาแดงหรืออาการทางเดินหายใจให้ไปพบแพทย์

ป้องกันด้วยวัคซีนและการจัดการบ้าน

วัคซีนป้องกัน FHV-1 และ FCV จัดอยู่ใน วัคซีนหลัก ที่แนะนำสำหรับแมวทุกตัว มักมาในเข็มรวมเดียวกับไข้หัดแมว (feline panleukopenia) ข้อมูลจาก RSPCA Australia ซึ่งอ้างอิงแนวทาง WSAVA ระบุว่า ลูกแมวเริ่มเข็มแรกที่อายุ 6–8 สัปดาห์ แล้วฉีดซ้ำทุก 3–4 สัปดาห์จนถึงอายุ 16–20 สัปดาห์ จากนั้นกระตุ้นที่ราว 6 เดือน และแมวโตกระตุ้นทุก 1–3 ปีตามชนิดวัคซีนและความเสี่ยงของแมวแต่ละตัว ตารางที่ใช้จริงให้สัตวแพทย์ปรับตามแมวของคุณ อ่านเพิ่มได้ที่ วัคซีนแมว ต้องฉีดอะไรบ้าง

สิ่งที่ต้องเข้าใจคือ วัคซีนหวัดแมวไม่ได้กันการติดเชื้อได้ 100% Cornell และ VCA ระบุตรงกันว่าวัคซีนช่วยลดความรุนแรงและทำให้ป่วยสั้นลง แมวที่ฉีดวัคซีนแล้วจึงยังจามได้บ้าง แต่มักไม่ป่วยหนักเท่าแมวที่ไม่เคยฉีด และวัคซีนไม่ได้รักษาแมวที่เป็นพาหะอยู่แล้ว

นอกจากวัคซีน การจัดการบ้านก็ช่วยลดโอกาสป่วยและลดการกำเริบในแมวที่เป็นพาหะ

ลดความเครียด เช่น จัดที่ซ่อนและที่นอนให้พอ ไม่เพิ่มแมวในบ้านเกินพื้นที่ ค่อย ๆ แนะนำแมวใหม่
ช่วงที่รู้ว่าแมวจะเครียด เช่น ย้ายบ้านหรือฝากเลี้ยง ให้สังเกตอาการใกล้ชิดขึ้น
ถ้าต้องฝากเลี้ยง เลือกที่ที่ตรวจประวัติวัคซีนและแยกกรงชัดเจน
เลี้ยงในบ้าน ลดการเจอแมวจรที่ไม่รู้ประวัติ
ล้างชามและกระบะทรายสม่ำเสมอ และล้างมือหลังไปจับแมวตัวอื่นนอกบ้าน

คำถามที่พบบ่อย

แมวเป็นหวัดกี่วันหาย

แมวโตที่อาการไม่รุนแรงมักดีขึ้นใน 7–14 วัน บางตัวอาจนานถึง 3 สัปดาห์ ถ้าเกินนี้ อาการแย่ลง หรือเป็นซ้ำบ่อย ควรให้สัตวแพทย์ตรวจหาสาเหตุเพิ่ม

แมวเป็นหวัดติดคนได้ไหม

เชื้อหลักคือ FHV-1 และ FCV ติดเฉพาะแมว ไม่ติดคน มีแบคทีเรียบางชนิดที่อาจทำให้คนตาอักเสบได้ในบางครั้ง จึงควรล้างมือหลังจับแมวป่วย ส่วนหวัดของคนก็ไม่ใช่สาเหตุที่ทำให้แมวเป็นหวัด

แมวเป็นหวัดแต่ยังกินได้ ต้องไปหาหมอไหม

ถ้าเป็นแมวโต น้ำมูกใส ยังกิน ยังร่าเริง และหายใจปกติ ดูแลที่บ้านพร้อมสังเกตอาการได้ แต่ถ้าน้ำมูกหรือขี้ตาข้นเป็นหนอง หรี่ตา มีแผลในปาก หรือไม่ดีขึ้นในไม่กี่วัน ควรพาไปตรวจ ส่วนลูกแมวควรให้หมอดูตั้งแต่เริ่มมีอาการ

ฉีดวัคซีนแล้ว ทำไมแมวยังเป็นหวัด

วัคซีนช่วยลดความรุนแรง ไม่ได้กันการติดเชื้อได้ทั้งหมด นอกจากนี้แมวบางตัวอาจติดเชื้อไว้ก่อนฉีดและเป็นพาหะอยู่แล้ว อาการจึงกำเริบได้เมื่อเครียด หรืออาจเป็นเชื้อชนิดอื่นที่วัคซีนหลักไม่ครอบคลุม

แมวเป็นหวัดอาบน้ำได้ไหม

ไม่ควรอาบน้ำระหว่างป่วย ให้เช็ดตา จมูก และจุดที่สกปรกด้วยผ้าชุบน้ำบิดหมาดแทน รอให้หายดีแล้วค่อยอาบตามปกติ

แมวกลับมาเป็นหวัดซ้ำบ่อย ทำอย่างไรดี

มักเกิดจากการเป็นพาหะ FHV-1 ที่กำเริบเมื่อเครียด ให้สัตวแพทย์ตรวจว่ามีโรคอื่นร่วมหรือไม่ เช่น ปัญหาฟันหรือโรคที่กดภูมิคุ้มกัน ฉีดวัคซีนกระตุ้นตามนัด และลดสาเหตุความเครียดในบ้าน

แหล่งข้อมูลที่ใช้อ้างอิง

บทความนี้เขียนเพื่อให้ข้อมูลทั่วไปสำหรับเจ้าของสัตว์เลี้ยง ไม่สามารถใช้แทนการตรวจและวินิจฉัยโดยสัตวแพทย์ ถ้าแมวมีอาการผิดปกติหรือคุณไม่แน่ใจ ให้ติดต่อคลินิกหรือโรงพยาบาลสัตว์ใกล้บ้าน

ความรู้การเลี้ยง

วัคซีนสุนัข ต้องฉีดอะไรบ้าง ตารางวัคซีนลูกสุนัข การฉีดกระตุ้น และกฎหมายพิษสุนัขบ้า

สรุปวัคซีนสุนัขตามแนวทาง WSAVA และ AAHA วัคซีนหลักและวัคซีนเสริม ตารางวัคซีนลูกสุนัข สุนัขโตต้องกระตุ้นบ่อยแค่ไหน กฎหมายพิษสุนัขบ้าในไทย และอาการหลังฉีดที่ต้องพาไปหาหมอ

ลูกสุนัขนั่งบนโต๊ะตรวจในคลินิกสัตว์ ระหว่างรอฉีดวัคซีน

วัคซีนสุนัขช่วยป้องกันโรคที่รุนแรงและพบได้บ่อยในไทย อย่างไข้หัดสุนัข ลำไส้อักเสบจากพาร์โวไวรัส โรคฉี่หนู และพิษสุนัขบ้า ซึ่งโรคหลังสุดเป็นอันตรายถึงชีวิตทั้งกับสุนัขและคน และกฎหมายไทยกำหนดให้เจ้าของต้องพาสุนัขไปฉีด บทความนี้สรุปจากแนวทางของ WSAVA ปี 2024 และ AAHA ว่าวัคซีนตัวไหนจำเป็น ลูกสุนัขควรฉีดเข็มไหนเมื่อไร สุนัขโตต้องกระตุ้นบ่อยแค่ไหน และอาการหลังฉีดแบบไหนต้องรีบกลับไปหาหมอ

อัปเดต 15 ตุลาคม 2026 · เนื้อหานี้เป็นข้อมูลทั่วไป ไม่ใช่คำวินิจฉัย ตารางวัคซีนของสุนัขแต่ละตัวควรวางแผนร่วมกับสัตวแพทย์

สรุปสั้น

วัคซีนหลักไข้หัดสุนัข (CDV) ตับอักเสบติดต่อ (CAV) ลำไส้อักเสบจากพาร์โว (CPV-2) และพิษสุนัขบ้า ส่วนโรคฉี่หนูควรนับเป็นวัคซีนหลักในพื้นที่ที่มีโรคอย่างไทย
ลูกสุนัขเริ่มวัคซีนรวมที่อายุ 6–8 สัปดาห์ ฉีดซ้ำทุก 2–4 สัปดาห์ จนเข็มสุดท้ายตกที่อายุ 16 สัปดาห์หรือมากกว่า
กฎหมายต้องฉีดพิษสุนัขบ้าครั้งแรกเมื่ออายุ 2–4 เดือน และฉีดครั้งต่อไปตามกำหนดในใบรับรอง ในทางปฏิบัติคือทุกปี
สุนัขโตวัคซีนหลักกลุ่มไวรัสกระตุ้นได้ทุก 3 ปีตามแนวทางสากล แต่โรคฉี่หนูและไอกรนต้องฉีดทุกปี

วัคซีนหลักและวัคซีนเสริมของสุนัข

WSAVA และ AAHA แบ่งวัคซีนสุนัขเป็นสองกลุ่ม วัคซีนหลัก (core) คือวัคซีนที่สุนัขทุกตัวควรได้ เพราะโรครุนแรงและพบได้ทั่วไป ส่วนวัคซีนเสริม (non-core) ฉีดตามความเสี่ยง เช่น สุนัขที่ต้องฝากโรงแรม ไปร้านอาบน้ำตัดขน หรือพาไปเจอสุนัขตัวอื่นบ่อย

วัคซีน	ป้องกันโรค	กลุ่ม	หมายเหตุ
CDV	ไข้หัดสุนัข	หลัก	โรคที่กระทบทั้งทางเดินหายใจ ทางเดินอาหาร และระบบประสาท
CAV	ตับอักเสบติดต่อในสุนัข	หลัก	วัคซีนใช้เชื้อ CAV-2 ซึ่งป้องกันได้ทั้งตับอักเสบและช่วยด้านทางเดินหายใจ
CPV-2	ลำไส้อักเสบติดต่อ หรือโรคพาร์โว	หลัก	รุนแรงมากในลูกสุนัข ทำให้อาเจียนและถ่ายเป็นเลือด
Rabies	พิษสุนัขบ้า	หลัก และเป็นข้อบังคับตามกฎหมายไทย	ติดต่อสู่คนได้และเสียชีวิตเกือบทุกรายเมื่อมีอาการ
Leptospira	โรคฉี่หนู (เลปโตสไปโรซิส)	หลักในพื้นที่ที่มีโรค	ติดต่อสู่คนได้ ภูมิคุ้มกันอยู่ได้ไม่นาน ต้องฉีดทุกปี
CPiV	พาราอินฟลูเอนซา หนึ่งในเชื้อของโรคไอกรนสุนัข	เสริม	มักรวมอยู่ในวัคซีนรวมหลายสูตร
Bordetella	ไอกรนสุนัข (kennel cough)	เสริม	มีแบบหยอดจมูก แบบหยอดปาก และแบบฉีด

คลินิกในไทยมักเรียกวัคซีนรวมเป็นจำนวนโรค เช่น “วัคซีนรวม 5 โรค” ซึ่งมักครอบคลุมไข้หัด ลำไส้อักเสบ ตับอักเสบ หลอดลมอักเสบ และโรคฉี่หนู แต่ละยี่ห้อและแต่ละคลินิกรวมเชื้อไม่เหมือนกัน ถ้าอยากรู้ชัด ให้ขอดูสติกเกอร์วัคซีนในสมุดประจำตัวสุนัข หรือถามหมอว่าเข็มนั้นมีโรคฉี่หนูรวมอยู่ด้วยหรือเปล่า

เรื่องโรคฉี่หนู AAHA ปรับแนวทางให้เป็นวัคซีนหลักสำหรับสุนัขทุกตัวในอเมริกาเหนือ ส่วน WSAVA ปี 2024 ระบุว่าควรเป็นวัคซีนหลักในพื้นที่ที่มีโรคนี้ประจำถิ่นและมีวัคซีนที่เหมาะสม ไทยมีรายงานโรคฉี่หนูทั้งในคนและสัตว์ทุกปี โดยเฉพาะหน้าฝนและพื้นที่น้ำท่วมขัง สุนัขที่เดินลุยน้ำหรือหญ้าเปียก หรืออยู่ในบ้านที่มีหนู จึงควรได้วัคซีนตัวนี้

ตารางวัคซีนลูกสุนัข

ลูกสุนัขได้ภูมิคุ้มกันจากนมแม่ในช่วงแรก ภูมินี้ช่วยป้องกันโรคแต่ก็ขัดขวางวัคซีนด้วย และลดลงในเวลาที่ต่างกันในลูกแต่ละตัว จึงต้องฉีดซ้ำหลายเข็มจนเลยช่วงที่ภูมิจากแม่อาจยังเหลือ WSAVA จึงแนะนำให้เข็มสุดท้ายของชุดแรกตกที่อายุ 16 สัปดาห์หรือมากกว่า ตารางนี้เป็นภาพรวมตามแนวทางสากลและที่ใช้กันในไทย หมออาจปรับตามยี่ห้อวัคซีนและสุขภาพของลูกสุนัข

อายุ	วัคซีน	หมายเหตุ
6–8 สัปดาห์	วัคซีนรวมเข็มแรก (CDV, CAV, CPV-2 และมักมี CPiV)	ตรวจร่างกายและวางแผนถ่ายพยาธิไปพร้อมกัน
ทุก 2–4 สัปดาห์หลังจากนั้น	วัคซีนรวมเข็มถัดไป	AAHA แนะนำอย่างน้อย 3 เข็มในช่วงอายุ 6–16 สัปดาห์ เข็มสุดท้ายควรตกที่ 16 สัปดาห์หรือมากกว่า
ตั้งแต่ 12 สัปดาห์	โรคฉี่หนู 2 เข็ม ห่างกัน 2–4 สัปดาห์	มักนัดให้ตรงกับวัคซีนรวมสองเข็มท้าย
2–4 เดือน	พิษสุนัขบ้าเข็มแรก	เป็นช่วงอายุที่กฎหมายกำหนด หลายคลินิกในไทยฉีดเข็มที่สองห่างจากเข็มแรกราว 1 เดือน
ตามความเสี่ยง	ไอกรนสุนัข	แบบหยอดจมูกหรือหยอดปากใช้ 1 ครั้ง แบบฉีดใช้ 2 เข็ม ห่างกัน 2–4 สัปดาห์
26 สัปดาห์ หรือภายใน 1 ปีหลังเข็มสุดท้าย	วัคซีนรวมกระตุ้น	WSAVA แนะนำที่ 26 สัปดาห์ขึ้นไป AAHA ให้ฉีดภายใน 1 ปี หลังจากนั้นจึงเว้นห่างได้

ถ้ารับสุนัขมาตอนอายุเกิน 16 สัปดาห์และไม่เคยได้วัคซีน AAHA แนะนำวัคซีนรวม 2 เข็ม ห่างกัน 2–4 สัปดาห์ และโรคฉี่หนู 2 เข็มห่างกันเท่ากัน ไม่ต้องเริ่มตามตารางลูกสุนัขเล็กทั้งหมด

ลูกสุนัขที่ยังฉีดไม่ครบ ออกนอกบ้านได้แค่ไหน

หลีกเลี่ยงพื้นที่ที่สุนัขไม่รู้ประวัติไปขับถ่ายรวมกัน เช่น สวนสาธารณะ ลานหญ้าหน้าหมู่บ้าน เพราะเชื้อพาร์โวอยู่ในพื้นได้นาน
ให้เจอสุนัขที่รู้ว่าฉีดวัคซีนครบและสุขภาพดีได้ ในบ้านหรือพื้นที่สะอาด ช่วงนี้เป็นช่วงสำคัญของการฝึกเข้าสังคม
ถ้าลูกสุนัขอาเจียน ท้องเสีย หรือซึม ให้พาไปหาหมอเร็ว อย่ารอ อ่านอาการที่ต้องระวังได้ที่ สุนัขท้องเสีย

สุนัขโตต้องฉีดกระตุ้นบ่อยแค่ไหน

วัคซีนแต่ละตัวอยู่ได้นานไม่เท่ากัน จึงไม่ได้ต้องฉีดทุกตัวทุกปีเสมอไป

วัคซีนรวมกลุ่มไวรัส (CDV, CAV, CPV-2) AAHA แนะนำให้กระตุ้นทุก 3 ปีหลังจากฉีดกระตุ้นครบปีแรกแล้ว WSAVA ก็ระบุว่าวัคซีนหลักในสุนัขโตไม่ควรฉีดถี่เกินจำเป็น เพราะวัคซีนรุ่นใหม่ส่วนใหญ่ให้ภูมิได้หลายปี
โรคฉี่หนู ภูมิอยู่ได้ไม่นาน AAHA แนะนำให้ฉีดกระตุ้นทุกปี
ไอกรนสุนัข ฉีดหรือหยอดทุกปีในสุนัขที่มีความเสี่ยง โรงแรมสุนัขหลายแห่งขอดูประวัติวัคซีนตัวนี้ก่อนรับฝาก
พิษสุนัขบ้า ในไทยให้ฉีดตามระยะเวลาในใบรับรอง ซึ่งในทางปฏิบัติคือทุกปี และกรมควบคุมโรคก็แนะนำให้ฉีดทุกปี

ในทางปฏิบัติ คลินิกในไทยหลายแห่งยังนัดวัคซีนรวมทุกปี เพราะวัคซีนรวมหลายสูตรมีโรคฉี่หนูอยู่ในเข็มเดียวกัน ถ้าอยากลดจำนวนวัคซีนที่ไม่จำเป็น ให้ถามหมอว่าสามารถแยกฉีดโรคฉี่หนูทุกปี และเว้นวัคซีนกลุ่มไวรัสเป็นทุก 3 ปีได้หรือไม่ บางคลินิกมีบริการตรวจระดับภูมิคุ้มกันในเลือดเพื่อช่วยตัดสินใจด้วย

กฎหมายไทยเรื่องวัคซีนพิษสุนัขบ้า

พระราชบัญญัติโรคพิษสุนัขบ้า พ.ศ. 2535 และข้อบัญญัติท้องถิ่นที่ออกตามกฎหมายนี้ กำหนดให้เจ้าของต้องนำสุนัขไปฉีดวัคซีนป้องกันโรคพิษสุนัขบ้า ครั้งแรกเมื่ออายุ 2–4 เดือน และ ฉีดครั้งต่อไปตามระยะเวลาที่กำหนดในใบรับรองการฉีดวัคซีน เจ้าของควรเก็บใบรับรองไว้และให้สุนัขมีเครื่องหมายประจำตัวตามที่ท้องถิ่นกำหนด ตัวอย่างข้อบัญญัติท้องถิ่นที่ประกาศในราชกิจจานุเบกษาปี 2566 กำหนดโทษเจ้าของที่ไม่พาสัตว์ไปฉีดวัคซีนเป็นโทษปรับไม่เกิน 200 บาท และหลายท้องถิ่นยังมีข้อบัญญัติเรื่องการขึ้นทะเบียนสุนัขเพิ่มเติม ควรเช็กกับเทศบาลหรือ อบต. ในพื้นที่ของคุณ

ค่าปรับอาจไม่สูง แต่ผลของการไม่ฉีดรุนแรงกว่านั้นมาก กรมปศุสัตว์เคยรายงานว่าสุนัขที่ป่วยเป็นโรคพิษสุนัขบ้ากว่าร้อยละ 80 ไม่เคยได้รับวัคซีนมาก่อน และถ้าสุนัขที่ไม่มีประวัติวัคซีนไปกัดคน ทั้งคนที่ถูกกัดและเจ้าของจะมีภาระตามมาอีกมาก ช่วงรณรงค์แต่ละปี หน่วยงานท้องถิ่นมักจัดหน่วยฉีดวัคซีนพิษสุนัขบ้าให้ฟรีหรือราคาถูก

อาการหลังฉีดวัคซีน

อาการที่พบได้และมักหายเองคือ เจ็บ บวม หรือแดงตรงจุดที่ฉีด มีไข้ต่ำ ๆ ซึม และกินน้อยลงในช่วงวันสองวันแรก ส่วนวัคซีนไอกรนแบบหยอดจมูกอาจทำให้จามหรือมีน้ำมูกเล็กน้อยได้ชั่วคราว ให้สุนัขพักในที่เงียบ มีน้ำให้กินตลอด และงดออกกำลังหนักในวันที่ฉีด

กลับไปหาหมอทันทีถ้ามีอาการเหล่านี้

หน้าบวม ปากบวม ตาบวม หรือมีผื่นลมพิษขึ้นตามตัว
อาเจียน ท้องเสีย โดยเฉพาะถ้าเกิดภายในไม่กี่นาทีถึงไม่กี่ชั่วโมงหลังฉีด
หายใจลำบาก หายใจมีเสียงหวีด หรือหอบผิดปกติ
อ่อนแรง ล้มตัวลง เหงือกซีดหรือออกสีม่วง หรือชัก
ซึมหรือไม่กินอาหารนานเกิน 1–2 วัน หรือก้อนตรงจุดที่ฉีดโตขึ้นและไม่ยุบ

Pet Poison Helpline อธิบายว่าอาการแพ้วัคซีนมักเกิดภายในไม่กี่นาทีถึงไม่กี่ชั่วโมงหลังฉีด และยิ่งเกิดเร็วก็มักยิ่งรุนแรง หลายคลินิกจึงให้รอดูอาการสักพักก่อนกลับบ้าน ถ้าสุนัขเคยแพ้วัคซีนมาก่อน ให้แจ้งหมอทุกครั้ง หมออาจเลือกวัคซีนยี่ห้ออื่น แยกฉีดคนละวัน หรือให้ยาป้องกันก่อนฉีด

เตรียมตัวก่อนพาสุนัขไปฉีดวัคซีน

เช็กว่าสุนัขแข็งแรง ถ้ามีไข้ อาเจียน ท้องเสีย หรือซึม ให้โทรบอกคลินิกก่อน หมอมักเลื่อนวัคซีนจนกว่าสุนัขจะหาย
เตรียมสมุดวัคซีนและใบรับรองพิษสุนัขบ้า ถ้าไม่มีสมุด ให้ถ่ายรูปสติกเกอร์วัคซีนเก่าไปให้หมอดู
ใส่ปลอกคอและสายจูงให้แน่น คลินิกมีสัตว์หลายตัว สุนัขอาจตื่นตกใจและวิ่งหนี ลูกสุนัขตัวเล็กใส่กระเป๋าหรือกล่องจะปลอดภัยกว่า อ่านวิธีเลือกสายจูงได้ที่ สายจูงสุนัข
เล่าวิถีชีวิตของสุนัขให้หมอฟัง เช่น ออกไปเดินลุยน้ำหรือหญ้าบ่อยไหม ฝากโรงแรมหรือร้านอาบน้ำตัดขนไหม มีหนูในบ้านหรือเปล่า หมอจะใช้ข้อมูลนี้เลือกวัคซีนเสริม
ถามเรื่องถ่ายพยาธิและป้องกันเห็บหมัด มักทำพร้อมกันได้ในการนัดเดียว
จดวันนัดเข็มถัดไป ลงปฏิทินในมือถือทันที ลูกสุนัขที่เว้นช่วงนานเกินไปอาจต้องเพิ่มเข็ม
หลังฉีดให้พักและสังเกตอาการ คลินิกหลายแห่งแนะนำให้เลื่อนการอาบน้ำออกไปสักระยะหลังฉีด ให้ถามหมอที่ฉีดว่าควรเว้นกี่วัน

ค่าใช้จ่ายโดยประมาณ

ราคาวัคซีนสุนัขแตกต่างกันมากตามคลินิก พื้นที่ ยี่ห้อวัคซีน และขนาดตัวสุนัข ตัวอย่างเช่น โรงพยาบาลสัตว์ทองหล่อระบุบนเว็บไซต์ว่าวัคซีนสุนัขเริ่มต้นที่ 490 บาท และหลายคลินิกมีแพ็กเกจวัคซีนลูกสุนัขปีแรกที่รวมวัคซีนรวม 3 เข็ม พิษสุนัขบ้า 2 เข็ม และถ่ายพยาธิไว้ด้วยกัน ตัวเลขเหล่านี้เป็นค่าประมาณที่เปลี่ยนได้ตลอด ควรโทรถามราคาก่อนไป และถามด้วยว่าราคานั้นรวมค่าตรวจร่างกายหรือไม่ ส่วนวัคซีนพิษสุนัขบ้า ลองติดตามประกาศช่วงรณรงค์ของท้องถิ่นซึ่งมักฉีดให้ฟรีหรือราคาถูก

คำถามที่พบบ่อย

ลูกสุนัขฉีดวัคซีนเข็มแรกได้ตอนกี่สัปดาห์

โดยทั่วไปเริ่มวัคซีนรวมที่อายุ 6–8 สัปดาห์ แล้วฉีดซ้ำทุก 2–4 สัปดาห์จนอายุ 16 สัปดาห์หรือมากกว่า ส่วนพิษสุนัขบ้าเริ่มในช่วงอายุ 2–4 เดือนตามที่กฎหมายกำหนด

สุนัขเลี้ยงในบ้าน ต้องฉีดพิษสุนัขบ้าทุกปีไหม

ต้องฉีด กฎหมายกำหนดให้เจ้าของพาสุนัขไปฉีดตามระยะเวลาในใบรับรอง ไม่ได้ยกเว้นสุนัขที่เลี้ยงในบ้าน และสุนัขในบ้านก็อาจหลุดออกไปหรือเจอสัตว์ที่ติดเชื้อได้

วัคซีนรวมต้องฉีดทุกปีไหม

วัคซีนกลุ่มไวรัสอย่างไข้หัดและพาร์โว แนวทางสากลให้กระตุ้นทุก 3 ปีได้หลังผ่านปีแรก แต่โรคฉี่หนูและไอกรนต้องฉีดทุกปี วัคซีนรวมหลายสูตรในไทยมีโรคฉี่หนูอยู่ด้วย คลินิกจึงมักนัดทุกปี ให้คุยกับหมอว่าจะจัดตารางแบบไหน

ฉีดวัคซีนเลยกำหนดไป ต้องเริ่มใหม่ไหม

AAHA แนะนำว่าเมื่อวัคซีนเลยกำหนดหรือไม่รู้ประวัติ ในกรณีส่วนใหญ่ประโยชน์ของการฉีดมากกว่าความเสี่ยง สุนัขโตที่เคยได้ชุดแรกครบมักฉีดกระตุ้นต่อได้เลย ส่วนลูกสุนัขที่ยังไม่ครบชุดแรก หมออาจเพิ่มเข็ม

หลังฉีดวัคซีน ลูกสุนัขซึมและไม่ค่อยกิน ปกติไหม

ซึมหรือกินน้อยลงในวันสองวันแรกพบได้ แต่ถ้าอาเจียน ท้องเสีย หน้าบวม หายใจลำบาก หรือไม่ดีขึ้นใน 1–2 วัน ให้กลับไปหาหมอ ลูกสุนัขขาดน้ำได้เร็ว

ฉีดวัคซีนครบแล้วยังป่วยได้ไหม

ได้ แต่โอกาสป่วยรุนแรงลดลงมาก วัคซีนบางตัวอย่างไอกรนช่วยลดความรุนแรงมากกว่ากันการติดเชื้อได้ทั้งหมด ถ้าสุนัขมีอาการผิดปกติ ให้พาไปตรวจเหมือนเดิม และแจ้งหมอว่าฉีดวัคซีนอะไรไปเมื่อไร

แหล่งข้อมูลที่ใช้อ้างอิง

บทความนี้เขียนเพื่อให้ข้อมูลทั่วไปสำหรับเจ้าของสัตว์เลี้ยง ไม่สามารถใช้แทนการตรวจและคำแนะนำของสัตวแพทย์ ตารางวัคซีนและยี่ห้อวัคซีนที่เหมาะกับสุนัขแต่ละตัวควรปรึกษาคลินิกหรือโรงพยาบาลสัตว์ใกล้บ้าน ข้อกฎหมายท้องถิ่นอาจต่างกันในแต่ละพื้นที่

ความรู้การเลี้ยง

วัคซีนแมว ต้องฉีดอะไรบ้าง ตารางวัคซีนลูกแมว แมวโต และอาการหลังฉีดที่ต้องรู้

สรุปวัคซีนแมวตามแนวทาง WSAVA และ AAHA/AAFP วัคซีนหลักกับวัคซีนเสริมต่างกันอย่างไร ลูกแมวเริ่มฉีดเมื่อไร แมวโตกระตุ้นบ่อยแค่ไหน และอาการหลังฉีดแบบไหนต้องกลับไปหาหมอ

ลูกแมวนั่งบนโต๊ะตรวจในคลินิกสัตว์ ระหว่างรอฉีดวัคซีน

วัคซีนแมวเป็นเรื่องที่เจ้าของมือใหม่สับสนมากที่สุดเรื่องหนึ่ง เพราะแต่ละคลินิกเรียกชื่อวัคซีนต่างกัน บางที่บอกว่า 3 โรค บางที่บอก 4 โรค และยังมีวัคซีนลิวคีเมียกับพิษสุนัขบ้าแยกออกไปอีก หลักที่ควรจำไว้คือ วัคซีนแบ่งเป็น วัคซีนหลัก (core) ที่แมวทุกตัวควรได้ และ วัคซีนเสริม (non-core) ที่ฉีดตามความเสี่ยงของแมวแต่ละตัว บทความนี้สรุปจากแนวทางของ WSAVA ปี 2024 และ AAHA/AAFP ปี 2020 ว่าลูกแมวควรเริ่มฉีดเมื่อไร ฉีดกี่เข็ม แมวโตต้องกระตุ้นบ่อยแค่ไหน และสิ่งที่ต้องสังเกตหลังฉีด

อัปเดต 15 ตุลาคม 2026 · เนื้อหานี้เป็นข้อมูลทั่วไป ไม่ใช่คำวินิจฉัย ตารางวัคซีนของแมวแต่ละตัวควรวางแผนร่วมกับสัตวแพทย์

สรุปสั้น

วัคซีนหลักไข้หัดแมว (FPV) และหวัดแมวจากเชื้อ FHV-1 กับ FCV ส่วนในไทยต้องนับพิษสุนัขบ้าเป็นวัคซีนหลักด้วย
ลูกแมวเริ่มวัคซีนรวมเมื่ออายุ 6–8 สัปดาห์ ฉีดซ้ำทุก 3–4 สัปดาห์ จนเข็มสุดท้ายตกที่อายุ 16 สัปดาห์หรือมากกว่า แล้วกระตุ้นอีกครั้งราวอายุ 6 เดือนถึง 1 ปีตามที่หมอแนะนำ
ลิวคีเมีย (FeLV)แนะนำในแมวอายุต่ำกว่า 1 ปี และแมวโตที่ออกนอกบ้านหรืออยู่กับแมวที่ไม่รู้สถานะ ต้องตรวจเลือดก่อนฉีด
แมวโตวัคซีนรวมกระตุ้นตามความเสี่ยง บางตัวทุก 3 ปี บางตัวถี่กว่านั้น ส่วนพิษสุนัขบ้าในไทยแนะนำทุกปี

ทำไมแมวเลี้ยงในบ้านก็ต้องฉีดวัคซีน

หลายคนคิดว่าแมวที่ไม่เคยออกนอกบ้านไม่จำเป็นต้องฉีดวัคซีน แต่เชื้อไข้หัดแมว (feline panleukopenia virus หรือ FPV) ทนทานในสิ่งแวดล้อมได้นาน และติดมากับรองเท้า เสื้อผ้า หรือมือของคนได้ ส่วนเชื้อหวัดแมวพบได้บ่อยมากในแมวทั่วไป แมวที่หายป่วยแล้วหลายตัวยังเป็นพาหะและแพร่เชื้อต่อได้ ไข้หัดแมวรุนแรงมากในลูกแมว และหวัดแมวทำให้แมวไม่ยอมกินอาหารได้หลายวัน ซึ่งเป็นอันตรายในตัวเองอยู่แล้ว อ่านเพิ่มได้ที่ แมวไม่กินข้าว อันตรายแค่ไหน

อีกเหตุผลที่สำคัญสำหรับคนไทยคือโรคพิษสุนัขบ้า ไทยยังพบโรคนี้ในสัตว์อยู่ และแมวก็เป็นโรคนี้และแพร่สู่คนได้เหมือนสุนัข WSAVA ระบุว่าในประเทศที่ยังมีโรคพิษสุนัขบ้า วัคซีนพิษสุนัขบ้าควรถือเป็นวัคซีนจำเป็นทั้งในสุนัขและแมว กรมควบคุมโรคก็รณรงค์ให้เจ้าของพาทั้งสุนัขและแมวไปฉีดวัคซีนพิษสุนัขบ้าเป็นประจำทุกปี

วัคซีนหลักและวัคซีนเสริม ต่างกันอย่างไร

แนวทางของ WSAVA ปี 2024 และ AAHA/AAFP ปี 2020 แบ่งวัคซีนแมวคล้ายกัน คือวัคซีนหลักเป็นวัคซีนสำหรับโรคที่รุนแรงและพบได้กว้าง แมวทุกตัวควรได้รับ ส่วนวัคซีนเสริมขึ้นกับว่าแมวตัวนั้นใช้ชีวิตแบบไหน ออกนอกบ้านหรือเปล่า อยู่กับแมวกี่ตัว และต้องฝากเลี้ยงบ่อยไหม

วัคซีน	ป้องกันโรค	กลุ่ม	หมายเหตุ
FPV	ไข้หัดแมว หรือลำไส้อักเสบติดต่อในแมว	หลัก	อยู่ในวัคซีนรวมทุกสูตร
FHV-1	หวัดแมวจากเชื้อเฮอร์ปีส์ ทำให้จาม น้ำมูก ตาอักเสบ	หลัก	วัคซีนช่วยลดความรุนแรง แต่กันการติดเชื้อไม่ได้ทั้งหมด
FCV	หวัดแมวจากเชื้อคาลิซิไวรัส ทำให้มีแผลในปาก	หลัก	เหมือน FHV-1 คือช่วยให้ป่วยน้อยลง
Rabies	พิษสุนัขบ้า	หลักในไทย	ไทยยังเป็นพื้นที่ที่มีโรค จึงควรฉีดทุกตัว
FeLV	ลิวคีเมียแมว	หลักในแมวอายุต่ำกว่า 1 ปี / เสริมในแมวโต	ตรวจเลือดก่อนฉีด แมวที่ติดเชื้อแล้วฉีดไปก็ไม่ช่วย
Chlamydia felis	เยื่อบุตาอักเสบจากคลาไมเดีย	เสริม	วัคซีนรวมบางสูตรที่เรียกว่า 4 โรคมักรวมตัวนี้ไว้

เมื่อคลินิกในไทยพูดว่า “วัคซีนรวม 3 โรค” มักหมายถึง FPV, FHV-1 และ FCV ส่วน “4 โรค” มักเพิ่มคลาไมเดียเข้ามา ถ้าไม่แน่ใจ ให้ถามหมอตรง ๆ ว่าในเข็มนั้นมีอะไรบ้าง และขอดูสติกเกอร์วัคซีนในสมุดประจำตัวแมว

เรื่องลิวคีเมีย ทั้ง WSAVA และ AAHA/AAFP ให้น้ำหนักกับแมวอายุน้อย เพราะแมวอายุน้อยติดเชื้อได้ง่ายกว่าแมวโต WSAVA ระบุว่าในพื้นที่ที่มีโรคนี้ วัคซีน FeLV ควรถือเป็นวัคซีนหลักสำหรับแมวอายุต่ำกว่า 1 ปี และสำหรับแมวโตที่ออกนอกบ้านหรือสัมผัสแมวที่ออกนอกบ้าน ก่อนฉีดต้องตรวจเลือดหาเชื้อก่อน เพราะถ้าแมวติดเชื้ออยู่แล้ว วัคซีนจะไม่ช่วยอะไร และเจ้าของควรรู้สถานะเพื่อดูแลต่อให้ถูก

ตารางวัคซีนลูกแมว

ลูกแมวได้ภูมิคุ้มกันจากน้ำนมแม่ช่วงแรกของชีวิต ภูมินี้ช่วยป้องกันโรค แต่ก็ไปขัดวัคซีนด้วย และลดลงไม่พร้อมกันในลูกแมวแต่ละตัว จึงต้องฉีดซ้ำหลายเข็มจนพ้นช่วงที่ภูมิจากแม่อาจยังเหลืออยู่ นี่คือเหตุผลที่เข็มสุดท้ายของชุดแรกต้องตกที่อายุ 16 สัปดาห์หรือมากกว่า ตารางด้านล่างเป็นภาพรวมตามแนวทางสากล คลินิกแต่ละแห่งอาจปรับตามยี่ห้อวัคซีนและสุขภาพของลูกแมว

อายุ	วัคซีน	หมายเหตุ
6–8 สัปดาห์	วัคซีนรวมเข็มแรก	AAHA/AAFP ระบุว่าไม่ควรเริ่มก่อน 6 สัปดาห์ หมอมักตรวจร่างกายและวางแผนถ่ายพยาธิไปด้วย
ทุก 3–4 สัปดาห์หลังจากนั้น	วัคซีนรวมเข็มถัดไป	ฉีดต่อจนเข็มสุดท้ายตกที่อายุ 16 สัปดาห์หรือมากกว่า (AAHA/AAFP ใช้ช่วง 16–20 สัปดาห์)
ตั้งแต่ 8 สัปดาห์	ลิวคีเมีย 2 เข็ม ห่างกัน 3–4 สัปดาห์	ตรวจเลือดหาเชื้อ FeLV ก่อน
ราว 3 เดือนขึ้นไป	พิษสุนัขบ้า	อายุที่ฉีดได้ขึ้นกับฉลากของวัคซีนแต่ละยี่ห้อ ถามหมอว่าคลินิกใช้ตัวไหน
ราว 6 เดือน	วัคซีนรวมกระตุ้น	WSAVA แนะนำที่ 26 สัปดาห์ขึ้นไป AAHA/AAFP ให้พิจารณาที่ 6 เดือน เพื่อปิดช่องว่างในลูกแมวที่ตอบสนองต่อเข็ม 16 สัปดาห์ไม่ดี บางคลินิกยังกระตุ้นที่อายุ 1 ปี
1 ปีหลังเข็มสุดท้าย	ลิวคีเมียกระตุ้น	หลังจากนั้นฉีดต่อหรือไม่ ขึ้นกับความเสี่ยง

ถ้ารับลูกแมวมาตอนอายุเกิน 16 สัปดาห์แล้วและยังไม่เคยฉีดวัคซีน หมอมักให้วัคซีนรวม 2 เข็มห่างกัน 3–4 สัปดาห์ ไม่ต้องย้อนไปฉีดครบทุกเข็มแบบลูกแมวเล็ก

ลูกแมวที่ยังฉีดไม่ครบ

ยังไม่ควรให้คลุกคลีกับแมวที่ไม่รู้ประวัติ หรือพาไปที่ที่มีแมวจำนวนมาก
ถ้ารับลูกแมวจรเข้าบ้านที่มีแมวอยู่แล้ว ให้แยกห้องไว้ก่อน และพาไปตรวจสุขภาพก่อนให้อยู่ร่วมกัน
ล้างมือหลังจับแมวตัวอื่น โดยเฉพาะถ้าเพิ่งไปที่ที่มีแมวป่วย

แมวโตและแมวที่ไม่รู้ประวัติวัคซีน

หลังจากลูกแมวได้วัคซีนรวมครบชุดและกระตุ้นแล้ว แนวทางของ AAHA/AAFP แนะนำให้กระตุ้นวัคซีนรวมแบบฉีดทุก 3 ปีในแมวทั่วไป ส่วน WSAVA ย้ำว่าวัคซีนหลักในแมวโตไม่ควรฉีดถี่เกินจำเป็น เพราะวัคซีนรุ่นใหม่ส่วนใหญ่ให้ภูมิคุ้มกันได้นานหลายปี อย่างไรก็ตาม คลินิกในไทยหลายแห่งยังนัดฉีดวัคซีนรวมทุกปี ซึ่งอาจมาจากยี่ห้อวัคซีนที่ใช้ หรือความเสี่ยงของแมวตัวนั้น เช่น อยู่บ้านที่มีแมวหลายตัว ฝากโรงแรมแมวบ่อย หรือออกนอกบ้าน ทางที่ดีที่สุดคือคุยกับหมอว่าแมวของเราเสี่ยงแค่ไหน แล้วตกลงตารางร่วมกัน

วัคซีนพิษสุนัขบ้าต่างจากวัคซีนรวม ในไทยกรมควบคุมโรคแนะนำให้ฉีดทุกปี ข้อบัญญัติท้องถิ่นหลายแห่งก็กำหนดให้ฉีดตามระยะเวลาในใบรับรองการฉีดวัคซีน จึงควรนัดฉีดพิษสุนัขบ้าทุกปีไว้ก่อน เว้นแต่หมอแนะนำเป็นอย่างอื่น

ส่วนลิวคีเมียในแมวโต AAHA/AAFP แนะนำให้ฉีดกระตุ้นทุกปีในแมวที่เสี่ยงสูง เช่น อยู่กับแมวที่ติดเชื้อหรือแมวที่ไม่รู้สถานะ และพิจารณาทุก 2 ปีในแมวที่เสี่ยงน้อยกว่า แมวที่อยู่ในบ้านตลอดและไม่เจอแมวตัวอื่นเลยอาจไม่จำเป็นต้องฉีดต่อ

สำหรับแมวโตที่รับมาเลี้ยงและไม่รู้ประวัติวัคซีน Cornell Feline Health Center แนะนำให้ถือว่าแมวยังไม่เคยได้วัคซีน และเริ่มชุดใหม่ ส่วนแมวที่เคยฉีดแต่ขาดไปนาน Cornell ระบุว่าควรได้รับวัคซีนกระตุ้น ไม่ว่าจะห่างจากเข็มล่าสุดมานานเท่าไร ไม่จำเป็นต้องกังวลว่าขาดไปแล้วจะต้องเริ่มใหม่หมดเสมอไป ให้หมอดูสมุดวัคซีนแล้วตัดสินใจ

อาการหลังฉีดวัคซีน อะไรปกติ อะไรต้องกลับไปหาหมอ

แนวทาง AAHA/AAFP ระบุว่าอาการที่พบได้หลังฉีดคือ ซึม กินน้อยลง และมีไข้ได้ในช่วงไม่กี่วันหลังฉีด รวมถึงมีการอักเสบบริเวณที่ฉีด อาการแบบนี้มักดีขึ้นเอง ให้แมวพักในที่เงียบ มีน้ำและอาหารให้พร้อม ส่วนอาการแพ้รุนแรงพบไม่บ่อย แนวทางเดียวกันประมาณว่าภาวะแพ้เฉียบพลันพบราว 1–5 ครั้งต่อการฉีด 10,000 ครั้ง

กลับไปหาหมอทันทีถ้ามีอาการเหล่านี้

อาเจียน ท้องเสีย โดยเฉพาะถ้าเกิดภายในไม่กี่นาทีถึงไม่กี่ชั่วโมงหลังฉีด
หน้าบวม ตาบวม ปากบวม หรือมีผื่นลมพิษ
หายใจลำบาก หอบ หายใจทางปาก
อ่อนแรงมาก ล้มตัวลง เหงือกซีดหรือม่วง
ซึมหรือไม่กินอาหารนานเกิน 1–2 วัน

Pet Poison Helpline อธิบายว่าอาการแพ้วัคซีนมักเกิดภายในไม่กี่นาทีถึงไม่กี่ชั่วโมง และยิ่งเกิดเร็วก็มักยิ่งรุนแรง หลายคลินิกจึงให้รอดูอาการที่คลินิกสักพักหลังฉีด ถ้าแมวเคยมีอาการแพ้วัคซีนมาก่อน ต้องแจ้งหมอทุกครั้งก่อนฉีด

อีกเรื่องที่ควรรู้คือก้อนบริเวณที่ฉีด ก้อนเล็ก ๆ ที่เกิดหลังฉีดแล้วค่อย ๆ ยุบไปเป็นเรื่องที่พบได้ แต่มีโอกาสน้อยที่จะเกิดเนื้องอกชนิดร้ายตรงจุดที่ฉีด (feline injection-site sarcoma) AAHA/AAFP จึงแนะนำให้ฉีดที่ขาส่วนปลาย และไม่แนะนำให้ฉีดบริเวณระหว่างสะบัก และใช้หลัก 3-2-1 คือ ควรให้หมอตรวจชิ้นเนื้อถ้าก้อนยังอยู่ครบ 3 เดือนหลังฉีด ใหญ่กว่า 2 เซนติเมตร หรือยังโตขึ้นหลังฉีดไปแล้ว 1 เดือน เจ้าของควรจดไว้ว่าแต่ละเข็มฉีดที่ตำแหน่งไหน

เตรียมตัวก่อนพาแมวไปฉีดวัคซีน

ให้แมวแข็งแรงก่อน ถ้าแมวกำลังมีน้ำมูก ท้องเสีย ซึม หรือไม่กินอาหาร ให้โทรถามคลินิกก่อน หมออาจเลื่อนวัคซีนออกไปจนกว่าแมวจะหาย
เตรียมสมุดวัคซีนหรือรูปสติกเกอร์วัคซีนเก่า หมอจะได้รู้ว่าเคยฉีดอะไรไปบ้าง ฉีดเมื่อไร และใช้ยี่ห้ออะไร
ใช้กระเป๋าหรือกล่องใส่แมวที่ปิดมิดชิด อย่าอุ้มแมวเข้าคลินิกด้วยมือเปล่า แมวตกใจง่ายและหลุดมือได้ วางกระเป๋าไว้ในบ้านล่วงหน้าหลายวันให้แมวคุ้น อ่านวิธีเลือกได้ที่ กระเป๋าใส่แมว
จดเรื่องที่อยากถาม เช่น แมวออกนอกบ้านไหม มีแมวในบ้านกี่ตัว จะฝากเลี้ยงหรือเดินทางเร็ว ๆ นี้ไหม ข้อมูลนี้ช่วยให้หมอเลือกวัคซีนเสริมได้ตรงกับความเสี่ยง
ถามเรื่องตรวจเลือด FeLV ถ้าวางแผนจะฉีดลิวคีเมีย หรือรับแมวใหม่เข้าบ้านที่มีแมวอยู่แล้ว
ถามวันนัดเข็มถัดไปให้ชัด แล้วจดลงปฏิทินในมือถือทันที ลูกแมวที่ฉีดเว้นช่วงนานเกินไปอาจต้องเพิ่มเข็ม
หลังฉีดให้แมวพัก งดเล่นหนักในวันนั้น เตรียมน้ำและอาหารให้พร้อม สังเกตอาการตามกล่องด้านบน และคลำจุดที่ฉีดในวันถัด ๆ ไป

ค่าใช้จ่ายโดยประมาณ

ราคาวัคซีนแมวในไทยต่างกันมากตามคลินิก พื้นที่ และยี่ห้อวัคซีน บทความของธนาคารกรุงศรีอยุธยาปี 2023 ประเมินว่าค่าวัคซีนแมวปีแรกอยู่ราว 2,000–3,000 บาท และปีต่อ ๆ ไปราว 1,000–2,000 บาทต่อปี ตัวเลขนี้เป็นค่าประมาณเท่านั้น ยังไม่รวมค่าตรวจเลือด FeLV ค่าถ่ายพยาธิ หรือค่ายาป้องกันเห็บหมัด ควรโทรถามราคาที่คลินิกก่อนไป บางแห่งมีแพ็กเกจวัคซีนลูกแมวรวมหลายเข็ม ส่วนวัคซีนพิษสุนัขบ้า หน่วยงานท้องถิ่นมักจัดหน่วยฉีดให้ฟรีหรือราคาถูกในช่วงรณรงค์ ลองติดตามประกาศของเทศบาลหรือ อบต. ในพื้นที่

คำถามที่พบบ่อย

แมวเลี้ยงในบ้านอย่างเดียว ต้องฉีดวัคซีนไหม

ควรฉีดวัคซีนหลัก เพราะเชื้อไข้หัดแมวติดมากับคนและสิ่งของได้ และในไทยยังควรฉีดพิษสุนัขบ้าด้วย ส่วนวัคซีนเสริมอย่างลิวคีเมียในแมวโต อาจไม่จำเป็นถ้าแมวไม่เคยเจอแมวตัวอื่นเลย ให้คุยกับหมอเรื่องความเสี่ยง

ลูกแมวฉีดวัคซีนเข็มแรกได้ตอนกี่สัปดาห์

โดยทั่วไปเริ่มที่อายุ 6–8 สัปดาห์ แนวทาง AAHA/AAFP ระบุว่าวัคซีนรวมแบบฉีดไม่ควรเริ่มก่อน 6 สัปดาห์ จากนั้นฉีดซ้ำทุก 3–4 สัปดาห์จนอายุ 16 สัปดาห์หรือมากกว่า

ฉีดวัคซีนเลยกำหนดไปหลายเดือน ต้องเริ่มใหม่ไหม

ในแมวโตที่เคยได้วัคซีนครบแล้ว มักฉีดกระตุ้นต่อได้เลย ส่วนลูกแมวที่ยังฉีดชุดแรกไม่ครบ หมออาจเพิ่มเข็ม ให้นำสมุดวัคซีนไปให้หมอดูแล้วตัดสินใจ

หลังฉีดวัคซีน อาบน้ำแมวได้เมื่อไร

ไม่มีข้อกำหนดตายตัวในแนวทางสากล แต่คลินิกหลายแห่งแนะนำให้เว้นไปสักระยะ เพราะแมวอาจมีไข้หรือเพลียในช่วงไม่กี่วันแรก ให้ถามหมอที่ฉีดให้ ส่วนใหญ่แมวไม่จำเป็นต้องอาบน้ำบ่อยอยู่แล้ว

แมวซึมหลังฉีดวัคซีน ปกติไหม

ซึม กินน้อย หรือมีไข้ต่ำ ๆ ในช่วงไม่กี่วันหลังฉีดพบได้ แต่ถ้าอาเจียน หน้าบวม หายใจลำบาก หรือซึมและไม่กินนานเกิน 1–2 วัน ให้กลับไปหาหมอ ถ้าแมวอาเจียนบ่อย อ่านเพิ่มได้ที่ แมวอาเจียน

แมวท้องหรือกำลังป่วย ฉีดวัคซีนได้ไหม

ต้องให้หมอตัดสินใจ วัคซีนเชื้อเป็นบางชนิดไม่เหมาะกับแมวตั้งท้อง และแมวที่ป่วยอยู่อาจสร้างภูมิได้ไม่ดี หมอมักเลื่อนวัคซีนจนกว่าแมวจะพร้อม

แหล่งข้อมูลที่ใช้อ้างอิง

บทความนี้เขียนเพื่อให้ข้อมูลทั่วไปสำหรับเจ้าของสัตว์เลี้ยง ไม่สามารถใช้แทนการตรวจและคำแนะนำของสัตวแพทย์ ตารางวัคซีนและยี่ห้อวัคซีนที่เหมาะกับแมวแต่ละตัวควรปรึกษาคลินิกหรือโรงพยาบาลสัตว์ใกล้บ้าน

ความรู้การเลี้ยง

แมวอ้วก เกิดจากอะไร แยกก้อนขน อาเจียน และสำรอกอาหารอย่างไร พร้อมอาการที่ต้องรีบไปหาหมอ

แมวอ้วกเป็นเรื่องที่พบบ่อย แต่ไม่ใช่เรื่องปกติเสมอไป บทความนี้อธิบายวิธีแยกก้อนขน อาเจียน และการสำรอก สาเหตุที่พบบ่อย อาการที่ต้องพาไปหาหมอ และวิธีดูแลที่บ้าน

หลายบ้านคิดว่าแมวอ้วกเป็นเรื่องธรรมดา เพราะเห็นกันบ่อย ความจริงแล้ว Cornell Feline Health Center ระบุว่าแมวที่ อาเจียนบ่อยกว่าสัปดาห์ละครั้ง ควรได้รับการตรวจ และการที่แมวอ้วกออกมาเป็นก้อนขนนาน ๆ ครั้งต่างจากการอาเจียนซ้ำ ๆ หรือการสำรอกอาหารทันทีหลังกิน บทความนี้ช่วยแยกสามอย่างนี้ออกจากกัน บอกสาเหตุที่พบบ่อย อาการที่ต้องพาไปหาหมอทันที และสิ่งที่ทำได้ที่บ้าน

สรุปสั้น

ไปหาหมอทันทีอาเจียนซ้ำหลายครั้ง มีเลือดหรือจุดดำคล้ายกากกาแฟ ดื่มน้ำแล้วอ้วก ซึม ไม่กิน ขย้อนแต่ไม่มีอะไรออกมา หรือสงสัยกินเชือก ยา หรือพืชมีพิษ
นัดตรวจอ้วกบ่อยกว่าสัปดาห์ละครั้ง อ้วกก้อนขนบ่อยขึ้น หรือน้ำหนักลดแม้จะยังร่าเริง
อ้วกครั้งเดียว ยังปกติสังเกตต่อใกล้ ๆ ให้น้ำสะอาด และดูว่ากินได้ ถ่ายได้ตามปกติไหม

ก้อนขน อาเจียน หรือสำรอก ต่างกันอย่างไร

สิ่งที่เจ้าของเรียกรวม ๆ ว่าแมวอ้วก อาจเป็นได้สามอย่าง และแต่ละอย่างบอกปัญหาคนละจุด การแยกให้ออกช่วยให้หมอวินิจฉัยได้เร็วขึ้น

ลักษณะ	อาเจียน	สำรอก	ก้อนขน
ท่าทางก่อนออกมา	มีอาการคลื่นไส้ก่อน เช่น กระสับกระส่าย เลียปาก น้ำลายไหล กลืนซ้ำ ๆ ท้องเกร็งและขย้อนเป็นจังหวะ	ออกมาเฉย ๆ เร็ว ๆ ไม่มีการเกร็งท้อง	ขย้อนคล้ายอาเจียน มักมีเสียงไอแห้งนำมาก่อน
เวลาที่เกิด	เกิดได้ทุกเวลา ไม่จำเป็นต้องหลังกิน	มักเกิดทันทีหรือไม่นานหลังกินหรือดื่ม	ไม่แน่นอน
สิ่งที่ออกมา	อาหารที่ย่อยแล้วบางส่วน อาจมีน้ำย่อยสีเหลืองหรือฟอง	อาหารที่ยังไม่ย่อย เม็ดยังเป็นเม็ด บางครั้งเป็นแท่งตามรูปหลอดอาหาร	ก้อนขนยาวคล้ายซิการ์ ชื้น สีตามขนแมว
ปัญหาอยู่ที่ไหน	กระเพาะ ลำไส้ หรือโรคทั้งร่างกาย เช่น ไต ตับ ไทรอยด์	หลอดอาหาร หรือกินเร็วเกินไป	ขนที่กลืนจากการเลียตัวสะสมในกระเพาะ

VCA Animal Hospitals อธิบายว่าการอาเจียนเป็นกระบวนการที่ร่างกายออกแรงขับอาหารออกจากกระเพาะ ส่วนการสำรอกเป็นการไหลย้อนออกมาเองโดยไม่ต้องออกแรง มักเกี่ยวกับปัญหาของหลอดอาหาร อีกอย่างที่มักสับสนคือ การไอ แมวที่ไอมักหมอบลงสี่ขาแล้วยืดคอไปข้างหน้า ท่าทางนี้ดูคล้ายพยายามอ้วกก้อนขน แต่ถ้าไม่มีอะไรออกมาเลยและเป็นบ่อย อาจเป็นโรคทางเดินหายใจ เช่น หอบหืด ซึ่ง Cornell เตือนว่าบางครั้งต้องรักษาฉุกเฉิน วิธีที่ดีที่สุดคือถ่ายคลิปไว้ให้หมอดู

อาการที่ต้องไปหาหมอทันที

ถ้ามีข้อใดข้อหนึ่ง อย่ารอดูอาการ

อาเจียนหลายครั้งในวันเดียว หรือดื่มน้ำแล้วอาเจียนออกมา
มีเลือดในอาเจียน หรือมีจุดดำคล้ายกากกาแฟ
ซึม อ่อนแรง ซ่อนตัว ไม่ยอมกินอาหาร
ท้องเสียร่วมด้วย มีไข้ ท้องป่อง หรือแสดงอาการเจ็บเมื่อจับท้อง
ขย้อนซ้ำ ๆ แต่ไม่มีอะไรออกมา
สงสัยว่ากินเชือก ด้าย ไหมพรม ยางรัด ของเล่นชิ้นเล็ก ยาของคน หรือพืชมีพิษ เช่น ลิลลี่
เหงือกซีด หรือเหงือกและตาขาวเป็นสีเหลือง
เข้ากระบะบ่อยแต่ไม่มีปัสสาวะ โดยเฉพาะแมวตัวผู้ VCA ระบุว่าท่อปัสสาวะอุดตันเป็นสาเหตุหนึ่งของการอาเจียน และเป็นภาวะฉุกเฉิน
เป็นลูกแมว แมวสูงวัย หรือแมวที่มีโรคประจำตัว

ถ้าเห็นเชือกหรือด้ายห้อยออกมาจากปากหรือก้น อย่าดึงออกเอง ปลายอีกด้านอาจพันอยู่ในลำไส้ การดึงอาจทำให้ลำไส้บาดเจ็บ ให้พาไปหาหมอทันที

อ้วกบ่อยแค่ไหนถึงเรียกว่าผิดปกติ

แหล่งอ้างอิงทางสัตวแพทย์ให้ตัวเลขที่ใช้เป็นแนวทางได้ดังนี้

อาเจียนทั่วไป Cornell แนะนำให้พาแมวที่อาเจียนบ่อยกว่าสัปดาห์ละครั้งไปตรวจ ถึงแมวจะยังดูปกติดีก็ตาม
ก้อนขน Cornell ระบุว่าการอ้วกก้อนขนทุกหนึ่งถึงสองสัปดาห์พบได้บ่อยและมักไม่น่ากังวล แต่ VCA แนะนำให้ปรึกษาหมอถ้าอ้วกก้อนขนบ่อยกว่าเดือนละครั้ง สองแหล่งนี้ไม่เท่ากัน จึงควรดูแนวโน้มประกอบด้วย ถ้าแมวของคุณเคยอ้วกก้อนขนนาน ๆ ครั้งแล้วกลับบ่อยขึ้น นั่นคือสัญญาณที่ควรนัดตรวจ
อ้วกแต่ยังร่าเริง VCA แนะนำให้พาไปหาหมอถ้าแมวยังดูปกติแต่อาเจียนต่อเนื่องเกินหนึ่งถึงสองวัน ส่วน PDSA แนะนำให้ติดต่อหมอทันทีถ้าอาเจียนนานเกิน 24 ชั่วโมง

สิ่งที่ควรเลิกเชื่อคือแมวอ้วกบ่อยเป็นนิสัยของแมว แมวสูงวัยที่อ้วกบ่อยขึ้นเรื่อย ๆ อาจมีโรคเรื้อรังอยู่เบื้องหลัง เช่น โรคไต ไทรอยด์เป็นพิษ เบาหวาน หรือลำไส้อักเสบเรื้อรัง ซึ่งยิ่งตรวจพบเร็วยิ่งดูแลได้ง่าย

สาเหตุที่ทำให้แมวอ้วก

สาเหตุที่มักไม่ร้ายแรง ได้แก่

กินเร็วเกินไป แมวที่หิวจัด หรือบ้านที่มีแมวหลายตัวแย่งกันกิน มักกลืนอาหารเร็วและมาก แล้วสำรอกอาหารที่ยังเป็นเม็ดออกมาไม่กี่นาทีหลังกิน อาการนี้แก้ได้ด้วยการปรับวิธีให้อาหารตามหัวข้อด้านล่าง แต่ถ้าปรับแล้วยังเป็นอยู่ ควรให้หมอตรวจหลอดอาหาร
ก้อนขน แมวกลืนขนตัวเองระหว่างเลียขน ขนส่วนใหญ่ออกไปกับอุจจาระ แต่บางส่วนค้างในกระเพาะจนเป็นก้อน พบบ่อยในแมวขนยาว เช่น เปอร์เซียและเมนคูน และในช่วงผลัดขน
กินของที่ไม่ควรกิน เช่น ต้นไม้ในบ้าน เศษอาหารคน อาหารบูด หรือแมลง
เปลี่ยนอาหารกะทันหัน หรือแพ้หรือไม่ทนต่ออาหารบางชนิด
พยาธิในลำไส้ โดยเฉพาะลูกแมว

สาเหตุที่ร้ายแรงกว่า ตามที่ VCA และ Cornell ระบุ ได้แก่ การติดเชื้อไวรัสหรือแบคทีเรีย ลำไส้อุดตันจากสิ่งแปลกปลอมหรือก้อนขน สารพิษ ท่อปัสสาวะอุดตัน ตับอ่อนอักเสบ โรคตับ โรคไต ไทรอยด์เป็นพิษ เบาหวาน ลำไส้อักเสบเรื้อรัง และมะเร็ง หลายโรคในกลุ่มนี้มีอาการอื่นมาด้วย เช่น กินน้ำและปัสสาวะมากขึ้น น้ำหนักลด หรือกินน้อยลง

แมวที่อ้วกแล้วเริ่มไม่ยอมกินอาหารต้องระวังเป็นพิเศษ เพราะแมวอดอาหารนานไม่ได้ อาจเกิดภาวะไขมันพอกตับตามมา อ่านเพิ่มเติมได้ที่ แมวไม่กินข้าว อาการแบบไหนต้องรีบไปหาหมอ

ดูจากสิ่งที่อ้วกออกมา

ลักษณะของสิ่งที่อ้วกออกมาให้ข้อมูลได้บ้าง แต่ไม่ใช่การวินิจฉัย ให้ใช้ร่วมกับอาการอื่นเสมอ

อาหารเม็ดยังเป็นเม็ด ออกมาไม่นานหลังกิน มักเป็นการสำรอก พบบ่อยในแมวที่กินเร็ว แต่ถ้าเป็นประจำอาจเป็นปัญหาของหลอดอาหาร
น้ำใส ๆ หรือฟองขาว อาจเกิดเมื่อกระเพาะว่าง หรือดื่มน้ำมากแล้วอ้วก ถ้าเกิดครั้งเดียวและแมวยังปกติให้สังเกตต่อ ถ้าเกิดซ้ำให้ปรึกษาหมอ
น้ำสีเหลือง มักเป็นน้ำย่อยหรือน้ำดีที่ไหลย้อนขึ้นมาในกระเพาะว่าง ถ้าเกิดบ่อยควรตรวจ
ก้อนขนยาวเป็นแท่ง เป็นก้อนขน ดูความถี่ตามหัวข้อด้านบน
สีเขียว อาจเป็นหญ้าหรือต้นไม้ที่แมวกินเข้าไป ให้ตรวจดูว่าในบ้านมีพืชมีพิษหรือไม่
มีเลือดสด หรือจุดดำคล้ายกากกาแฟ ต้องไปหาหมอ

ถ่ายรูปสิ่งที่อ้วกออกมาก่อนเก็บกวาด รูปเพียงไม่กี่รูปช่วยให้หมอประเมินได้ดีกว่าการเล่าด้วยคำพูด

ดูแลที่บ้านอย่างไร

ขั้นตอนนี้ใช้ได้เมื่อแมว อ้วกครั้งเดียวหรือไม่กี่ครั้ง ยังร่าเริง ยังกินและถ่ายได้ และไม่มีอาการในกล่องด้านบนเท่านั้น

เก็บข้อมูลก่อนเก็บกวาด ถ่ายรูปสิ่งที่อ้วกออกมา จดเวลา และดูว่ามีอะไรแปลกปนมาไหม เช่น เชือก ด้าย หรือชิ้นพลาสติก
ให้น้ำสะอาดตลอดเวลา PDSA แนะนำให้แมวที่ยังดูปกติดีได้รับอาหารตามปกติและมีน้ำสะอาดให้ดื่ม ถ้าดื่มแล้วอ้วกออกมา ให้ติดต่อหมอ
ให้อาหารมื้อเล็กลง แบ่งอาหารเป็นหลายมื้อ มื้อละน้อย แทนการให้มื้อใหญ่ ช่วยลดโอกาสอ้วกซ้ำ
อย่าเปลี่ยนอาหารตอนนี้ ใช้อาหารเดิมที่แมวคุ้นเคย ถ้าสัตวแพทย์แนะนำอาหารย่อยง่ายหรืออาหารสูตรทางเดินอาหาร ให้ใช้ตามที่หมอสั่ง และค่อย ๆ กลับไปอาหารเดิมในเวลาหลายวัน
เก็บของที่แมวอาจกลืนได้ เชือก ด้าย ไหมพรม ยางรัดผม ริบบิ้น และเก็บต้นไม้ที่เป็นพิษออกจากบ้าน
สังเกตต่อ 24–48 ชั่วโมง ดูว่ากินได้ไหม ถ่ายปกติไหม ยังร่าเริงไหม ถ้าอ้วกซ้ำหรือเริ่มมีอาการอื่น ให้ติดต่อหมอ

VCA ระบุว่าการอาเจียนแบบเฉียบพลันหลายกรณีหายได้เองภายใน 24 ชั่วโมง แต่ถ้าแมวยังอาเจียนต่อเนื่องเกินหนึ่งถึงสองวัน ควรพาไปพบสัตวแพทย์

ลดโอกาสที่แมวจะอ้วก

ถ้าแมวกินเร็ว ให้ลองวิธีเหล่านี้

แบ่งอาหารต่อวันเป็นหลายมื้อเล็ก ๆ ไม่ให้แมวหิวจัดจนรีบกิน
ใช้ชามแบบกินช้าที่มีสันกั้น หรือของเล่นปล่อยอาหารที่ต้องเขี่ยให้เม็ดหล่นออกมา
เกลี่ยอาหารบาง ๆ บนถาดแบนแทนการกองในชามลึก
บ้านที่มีแมวหลายตัว ให้แยกที่กินคนละมุม แมวจะไม่ต้องรีบกินเพราะกลัวถูกแย่ง
ถ้าเจ้าของไม่อยู่บ้านช่วงกลางวัน เครื่องให้อาหารอัตโนมัติช่วยแบ่งมื้อเล็กได้ อ่านวิธีเลือกได้ที่ เครื่องให้อาหารแมวอัตโนมัติ ยี่ห้อไหนดี

ถ้าแมวอ้วกก้อนขน วิธีที่ Cornell แนะนำคือ แปรงหรือหวีขนทุกวัน โดยเฉพาะในช่วงผลัดขนและในแมวขนยาว ขนที่หลุดติดแปรงคือขนที่แมวไม่ต้องกลืนเข้าไป อ่านวิธีเลือกแปรงที่เหมาะกับขนแต่ละแบบได้ที่ แปรงหวีขนแมว ยี่ห้อไหนดี นอกจากนี้ Cornell ยังเตือนว่าไม่ควรให้ยาระบายหรือเปลี่ยนไปใช้อาหารสูตรกันก้อนขนเองโดยไม่ปรึกษาหมอ และถ้าแมวเลียขนมากผิดปกติ อาจมีปัญหาผิวหนังหรือการแพ้อาหารอยู่เบื้องหลัง ซึ่งควรให้หมอตรวจ

เรื่องอื่นที่ช่วยได้ ได้แก่ เปลี่ยนอาหารใหม่ทีละน้อยในเวลาราว 7–10 วัน ถ่ายพยาธิตามที่สัตวแพทย์แนะนำ และเลือกต้นไม้ในบ้านที่ปลอดภัยต่อแมว

เตรียมข้อมูลก่อนไปหาหมอ

บอกหมอให้ได้ว่าแมวเริ่มอ้วกเมื่อไร อ้วกกี่ครั้ง อ้วกก่อนหรือหลังกินนานแค่ไหน สิ่งที่ออกมาเป็นอย่างไร ยังกินอาหารและน้ำได้แค่ไหน การขับถ่ายปกติไหม ช่วงนี้เปลี่ยนอาหารหรือมีอะไรเปลี่ยนในบ้านหรือเปล่า แมวออกนอกบ้านไหม และกินยาหรืออาหารเสริมอะไรอยู่ เตรียมรูปสิ่งที่อ้วกออกมาและคลิปตอนที่แมวกำลังขย้อนไปด้วย คลิปช่วยให้หมอแยกการอาเจียน การสำรอก และการไอได้

Cornell อธิบายว่าการตรวจหาสาเหตุของแมวที่อาเจียนเรื้อรังมักเริ่มจากประวัติ การตรวจร่างกาย ตรวจเลือด และตรวจอุจจาระ ถ้าผลปกติ หมออาจตรวจต่อด้วยเอกซเรย์หรืออัลตราซาวด์ ข้อมูลที่เจ้าของจดไว้ช่วยให้ขั้นตอนนี้ตรงจุดขึ้น

คำถามที่พบบ่อย

แมวอ้วกแต่ยังร่าเริง ต้องไปหาหมอไหม

ถ้าอ้วกครั้งเดียวและยังกิน ดื่ม และถ่ายได้ตามปกติ สังเกตต่อที่บ้านได้ แต่ถ้าอ้วกต่อเนื่องเกินหนึ่งถึงสองวัน หรืออ้วกบ่อยกว่าสัปดาห์ละครั้ง ควรพาไปตรวจแม้แมวจะยังดูปกติ

แมวอ้วกเป็นอาหารเม็ดทันทีหลังกิน เกิดจากอะไร

มักเป็นการสำรอกจากการกินเร็วเกินไป ลองแบ่งมื้อให้เล็กลงและใช้ชามแบบกินช้า ถ้าปรับแล้วยังเป็นอยู่ หรือเป็นทุกมื้อ ควรให้หมอตรวจหลอดอาหาร

แมวอ้วกเป็นฟองขาวหรือน้ำเหลือง อันตรายไหม

ถ้าเกิดครั้งเดียวและแมวยังปกติ มักไม่อันตราย แต่ถ้าเกิดซ้ำ อ้วกตอนเช้าเป็นประจำ หรือมีอาการอื่นร่วม เช่น ไม่กิน ซึม ควรให้หมอตรวจหาสาเหตุ

แมวอ้วกก้อนขนบ่อยแค่ไหนถึงผิดปกติ

Cornell ระบุว่าอ้วกก้อนขนทุกหนึ่งถึงสองสัปดาห์พบได้บ่อย ส่วน VCA แนะนำให้ปรึกษาหมอถ้าบ่อยกว่าเดือนละครั้ง ถ้าแมวขย้อนแต่ไม่มีก้อนขนออกมา ซึม หรือไม่กินเกินหนึ่งถึงสองวัน ให้ไปหาหมอทันที เพราะก้อนขนอาจอุดตันลำไส้ได้

ให้ยาแก้อาเจียนของคนกับแมวได้ไหม

ไม่ควรให้เอง ยาของคนหลายชนิดเป็นพิษต่อแมวแม้ในปริมาณน้อย ถ้าแมวต้องได้ยาแก้คลื่นไส้หรือยาเคลือบกระเพาะ สัตวแพทย์จะเลือกยาและกำหนดขนาดให้

แมวกินหญ้าแล้วอ้วก ปกติไหม

แมวหลายตัวกินหญ้าแล้วอ้วกออกมาโดยไม่มีอาการอื่น แต่ต้องแน่ใจว่าพืชนั้นไม่เป็นพิษ และไม่มีการฉีดยาฆ่าแมลง ถ้าแมวกินหญ้าแล้วอ้วกบ่อย หรือมีอาการอื่นร่วม ควรปรึกษาหมอ

แหล่งข้อมูลที่ใช้อ้างอิง