แมวติดสัดเป็นเรื่องที่คนเลี้ยงแมวตัวเมียที่ยังไม่ทำหมันต้องเจอแน่นอน แมวที่เคยเงียบอาจร้องเสียงดังทั้งคืน คลานต่ำ ยกก้น ถูตัวกับทุกอย่าง และพยายามหนีออกนอกบ้าน หลายคนตกใจคิดว่าแมวเจ็บปวด แต่ส่วนใหญ่เป็นพฤติกรรมตามธรรมชาติ ปัญหาจริงคือแมวในไทยติดสัดได้บ่อยเกือบทั้งปี และถ้าได้ผสมก็ตั้งท้องได้ง่ายมาก บทความนี้อธิบายอาการแมวติดสัด ระยะเวลา วิธีดูแลให้แมวและคนในบ้านผ่านช่วงนี้ไปได้ อาการแบบไหนไม่ใช่การติดสัดและต้องไปหาหมอ และทางเลือกระยะยาวที่สัตวแพทย์แนะนำ

อัปเดต 24 ตุลาคม 2026 · เนื้อหานี้เป็นข้อมูลทั่วไป ไม่ใช่คำวินิจฉัย ถ้าแมวมีอาการผิดปกติให้ปรึกษาสัตวแพทย์

แมวติดสัดคืออะไร เริ่มเมื่อไร

การติดสัด (estrus หรือที่ฝั่งอังกฤษเรียกว่า in season หรือ calling) คือช่วงที่แมวตัวเมียพร้อมผสมพันธุ์ ฮอร์โมนเพศขึ้นสูง ทำให้พฤติกรรมเปลี่ยนไปชัดเจน แมวส่วนใหญ่เริ่มติดสัดครั้งแรกเมื่ออายุราว 4–6 เดือน แต่ต่างกันได้ตามแต่ละตัว สายพันธุ์ และช่วงเวลาของปี ลูกแมวที่ดูยังตัวเล็กก็อาจติดสัดและตั้งท้องได้แล้ว

การติดสัดของแมวขึ้นกับความยาวของช่วงกลางวัน ในประเทศเขตหนาวแมวจึงติดสัดเป็นฤดู คือช่วงฤดูใบไม้ผลิถึงฤดูใบไม้ร่วง ส่วนประเทศไทยมีแสงแดดยาวเกือบทั้งปี สัตวแพทย์ไทยอธิบายว่าแมวในเขตร้อนจึงติดสัดได้บ่อยกว่า โดยเฉพาะช่วงหน้าร้อน แมวที่เลี้ยงในบ้านซึ่งเปิดไฟทั้งวันก็อาจติดสัดได้ตลอดปีเช่นกัน

อีกเรื่องที่ควรรู้คือแมว ตกไข่เมื่อได้รับการผสม (induced ovulator) ไม่ได้ตกไข่เองเป็นรอบแบบคน การผสมจึงกระตุ้นให้ตกไข่ และยิ่งผสมหลายครั้งในช่วงติดสัดก็ยิ่งมีโอกาสตั้งท้องสูง นี่คือเหตุผลที่แมวที่หลุดออกไปนอกบ้านแค่คืนเดียวก็กลับมาพร้อมท้องได้

อาการแมวติดสัด

อาการต่างกันไปในแต่ละตัว บางตัวแสดงชัดมาก บางตัวแค่ออดอ้อนกว่าปกติ อาการที่พบบ่อยมีดังนี้

• ร้องเสียงดังและยาว เป็นเสียงครางต่ำหรือร้องโหยหวน มักร้องตอนกลางคืน เป็นการเรียกแมวตัวผู้
• ออดอ้อนมากกว่าปกติ ถูหัวและตัวกับคน เฟอร์นิเจอร์ ประตู หรือสัตว์ตัวอื่น
• กลิ้งไปมาบนพื้น นอนหงายบิดตัว
• คลานต่ำแล้วยกก้นสูง เวลาลูบหลังหรือโคนหาง แมวจะย่อตัวลง ยกสะโพก ย่ำเท้าหลัง และปัดหางไปด้านข้าง เป็นท่าพร้อมผสม
• อยากออกนอกบ้าน นั่งเฝ้าประตู หน้าต่าง หรือพยายามวิ่งสวนออกไปเมื่อเปิดประตู
• ฉี่บ่อยขึ้น หรือฉี่พ่นตามผนัง เพื่อทิ้งกลิ่นดึงดูดตัวผู้
• เลียบริเวณอวัยวะเพศบ่อย
• มีแมวตัวผู้มาวนเวียนรอบบ้าน ส่งเสียงร้องหรือต่อสู้กันตอนกลางคืน

แมวติดสัดมักไม่มีเลือดออกให้เห็นเหมือนสุนัข ถ้าเห็นเลือดหรือหนองออกจากอวัยวะเพศ หรือมีเลือดในฉี่ ไม่ใช่อาการติดสัดตามปกติ ให้พาไปตรวจ

ติดสัดนานกี่วัน และบ่อยแค่ไหน

วงรอบการเป็นสัดของแมวแบ่งเป็นหลายระยะ ข้อมูลจากสัตวแพทย์สรุปได้ตามตารางนี้

สิ่งที่ทำให้เจ้าของเหนื่อยคือ แมวที่ไม่ได้ผสมจะติดสัดซ้ำทุก 2–3 สัปดาห์ หมายความว่าในเดือนหนึ่งแมวอาจร้องทั้งคืนอยู่ราวหนึ่งสัปดาห์ แล้ววนกลับมาใหม่ไปเรื่อย ๆ ตลอดช่วงที่ติดสัด

แมวตัวผู้ติดสัดไหม

แมวตัวผู้ไม่มีวงรอบติดสัดแบบตัวเมีย แต่ตัวผู้ที่ยังไม่ทำหมันพร้อมผสมได้ตลอด และจะตอบสนองเมื่อได้กลิ่นตัวเมียที่ติดสัด อาการที่เจ้าของเห็นคือร้องเสียงดัง ฉี่พ่นทำเครื่องหมายอาณาเขต กระวนกระวาย พยายามหนีออกจากบ้าน และต่อสู้กับตัวผู้ตัวอื่นจนได้แผล ถ้าบ้านคุณเลี้ยงตัวผู้ที่ยังไม่ทำหมัน พฤติกรรมเหล่านี้จะชัดขึ้นเมื่อมีตัวเมียติดสัดในละแวกนั้น

ดูแลแมวติดสัดที่บ้าน

ช่วงติดสัดเป็นเรื่องปกติและจะผ่านไปเอง สิ่งที่ทำได้คือป้องกันการตั้งท้อง ลดความเครียด และดูแลความปลอดภัย

1. ปิดบ้านให้มิดชิด ตรวจหน้าต่าง มุ้งลวด ประตูระเบียง และช่องว่างต่าง ๆ แมวติดสัดจะพยายามออกไปมากกว่าปกติ ระวังตอนเปิดประตูเข้าออก
2. แยกจากแมวตัวผู้ที่ยังไม่ทำหมัน ถ้าบ้านเดียวกันมีทั้งตัวผู้และตัวเมีย ให้แยกห้องจนกว่าจะพ้นช่วงติดสัด หรือจนกว่าจะทำหมันทั้งคู่
3. เล่นกับแมวให้ได้ใช้พลังงาน ใช้ไม้ตกแมวหรือของเล่นที่แมวได้วิ่งไล่ วันละหลายรอบสั้น ๆ ช่วยให้แมวเหนื่อยและนอนได้มากขึ้น ดูไอเดียได้ที่ ของเล่นแมว
4. ให้ความสนใจตามที่แมวต้องการ แมวติดสัดมักอยากให้ลูบ อุ้ม หรืออยู่ใกล้ ๆ การได้ใกล้ชิดเจ้าของช่วยให้สงบลงได้บ้าง
5. จัดมุมพักที่เงียบและสบาย มีที่นอน ที่ซ่อน และมุมสูงให้ปีน อยู่ห่างจากหน้าต่างที่มองเห็นแมวตัวผู้ข้างนอก
6. ทำความสะอาดกระบะทรายบ่อยขึ้น แมวบางตัวฉี่บ่อยหรือฉี่พ่นช่วงนี้ ใช้น้ำยาทำความสะอาดที่ขจัดกลิ่นฉี่ได้จริง เพื่อไม่ให้แมวกลับมาฉี่จุดเดิม
7. จดวันที่เริ่มและวันที่หยุด ข้อมูลนี้ช่วยสัตวแพทย์วางแผนทำหมัน และช่วยให้คุณรู้ว่าอาการผิดปกติหรือเปล่า

สิ่งที่ไม่ควรทำ

• อย่าซื้อยาคุมหรือฉีดยาคุมเอง สัตวแพทย์ไม่แนะนำการใช้ยาคุมกำเนิดเป็นประจำ เพราะเสี่ยงมดลูกอักเสบเป็นหนอง และถ้าแมวท้องอยู่แล้ว อาจคลอดไม่ได้และลูกตายในท้อง Merck Veterinary Manual ระบุว่าผลข้างเคียงของการใช้ยากดการติดสัดยังรวมถึงเบาหวานและมะเร็งเต้านม
• อย่าให้ยานอนหลับหรือยาแก้ปวดของคน ยาของคนหลายชนิดเป็นพิษต่อแมวแม้ในขนาดน้อย
• อย่าปล่อยแมวออกไป “ให้หายเอง” แมวที่ออกไปช่วงติดสัดมีโอกาสสูงมากที่จะตั้งท้อง ถูกแมวตัวผู้ไล่ ได้แผลจากการต่อสู้ หรือหลงหาย
• อย่าเชื่อว่าต้องให้แมวมีลูกก่อนสักครอกจึงจะดี ความเชื่อนี้ไม่มีหลักฐานรองรับ สัตวแพทย์ระบุว่าเป็นความเข้าใจผิด

อาการที่ไม่ใช่การติดสัด ต้องไปหาหมอ

บางครั้งเจ้าของคิดว่าแมวติดสัด แต่จริง ๆ แล้วแมวไม่สบาย ถ้ามีอาการต่อไปนี้ให้พาไปพบสัตวแพทย์

ทำหมันระหว่างติดสัดได้ไหม

ทางแก้ระยะยาวที่ทำให้แมวไม่ติดสัดอีกคือการทำหมัน สัตวแพทย์หลายแห่งแนะนำให้ทำหมันก่อนติดสัดครั้งแรก เพื่อป้องกันการตั้งท้องที่ไม่ได้วางแผนและพฤติกรรมที่เปลี่ยนไปจากการติดสัดซ้ำ ๆ และการทำหมันยังลดความเสี่ยงมดลูกอักเสบเป็นหนองในอนาคต

ถ้าแมวกำลังติดสัดอยู่ ยังทำหมันได้ แต่ช่วงนี้มดลูกและรังไข่มีเลือดมาเลี้ยงมากขึ้น จึงอาจเสียเลือดระหว่างผ่าตัดมากกว่าปกติ สัตวแพทย์ไทยแนะนำว่าถ้าแมวอยู่ในบ้านและไม่มีโอกาสผสม อาจรอให้พ้นช่วงติดสัดราว 2 สัปดาห์แล้วค่อยทำ แต่ถ้าเสี่ยงตั้งท้อง การทำหมันระหว่างติดสัดก็เป็นทางเลือกได้ ควรตรวจเลือดก่อนผ่าตัดเพื่อลดความเสี่ยงจากยาสลบ ส่วนแมวตัวผู้ทำหมันได้ทุกเมื่อ

รายละเอียดเรื่องอายุที่เหมาะ การเตรียมตัว และการดูแลแผล อ่านต่อได้ที่ ทำหมันแมว ควรทำตอนกี่เดือน

คำถามที่พบบ่อย

บทความนี้เขียนเพื่อให้ข้อมูลทั่วไปสำหรับเจ้าของสัตว์เลี้ยง ไม่สามารถใช้แทนการตรวจและวินิจฉัยโดยสัตวแพทย์ ถ้าแมวมีอาการผิดปกติหรือคุณไม่แน่ใจ ให้ติดต่อคลินิกหรือโรงพยาบาลสัตว์ใกล้บ้าน

การรับลูกหมาเข้าบ้านเป็นช่วงที่สนุกและวุ่นที่สุดของการเลี้ยงหมา สัปดาห์แรก ๆ เป็นช่วงที่วางพื้นฐานเกือบทุกอย่าง ตั้งแต่สุขภาพ การกิน การขับถ่าย ไปจนถึงนิสัยเมื่อโต ลูกหมาที่ได้เจอคน เสียง และสถานที่ใหม่ ๆ อย่างปลอดภัยในช่วงอายุไม่กี่เดือนแรก มักโตเป็นหมาที่มั่นใจและไม่กลัวง่าย บทความนี้รวบรวมวิธีเลี้ยงลูกหมาจากคำแนะนำของ VCA, AVSAB, RSPCA และ ESCCAP ตั้งแต่การเตรียมบ้าน อาหาร วัคซีนและถ่ายพยาธิ การฝึกขับถ่าย ไปจนถึงการฝึกเข้าสังคม

อัปเดต 24 ตุลาคม 2026 · เนื้อหานี้เป็นข้อมูลทั่วไป ไม่ใช่คำวินิจฉัย ตารางวัคซีนและการดูแลลูกหมาแต่ละตัวควรวางแผนร่วมกับสัตวแพทย์

เตรียมบ้านก่อนรับลูกหมา

ลูกหมาอยากรู้อยากเห็นและชอบเอาทุกอย่างเข้าปาก บ้านที่ปลอดภัยสำหรับคนอาจไม่ปลอดภัยสำหรับลูกหมา ก่อนวันรับ ให้เดินสำรวจบ้านในระดับสายตาของลูกหมา แล้วเก็บของที่อาจกัด กลืน หรือดึงลงมาได้

• สายไฟและสายชาร์จ เก็บให้พ้นพื้น หรือใช้ท่อครอบสายไฟ
• ยา สารเคมีทำความสะอาด ยาฆ่าแมลง และยาเบื่อหนู เก็บในตู้ที่ปิดได้
• อาหารคนที่เป็นพิษต่อหมา เช่น ช็อกโกแลต องุ่นและลูกเกด หัวหอม กระเทียม และขนมหรือหมากฝรั่งที่มีไซลิทอล ASPCA ระบุว่าของเหล่านี้ทำอันตรายต่อหมาได้
• ของชิ้นเล็ก ถุงเท้า ยางรัดผม ของเล่นเด็ก และถุงพลาสติก ซึ่งอาจกลืนแล้วไปอุดตันลำไส้
• ทางขึ้นลงที่อันตราย บันได ระเบียง และสระน้ำ กั้นด้วยคอกหรือประตูกั้น

ของใช้ที่ควรมีตั้งแต่วันแรก ได้แก่ ชามอาหารและชามน้ำ อาหารสูตรเดียวกับที่ลูกหมากินอยู่ ที่นอนในมุมสงบ คอกหรือกรงสำหรับพักผ่อน ปลอกคอหรือสายรัดอกที่พอดีตัว สายจูง ของเล่นสำหรับกัดแทะ แผ่นรองซับหรือที่ขับถ่าย และน้ำยาทำความสะอาดคราบฉี่ ถ้ายังไม่มีที่นอน อ่านวิธีเลือกได้ที่ ที่นอนสุนัข

สัปดาห์แรกที่บ้าน

สัปดาห์แรกเป็นช่วงที่ลูกหมาต้องปรับตัวกับทุกอย่าง แยกจากแม่และพี่น้อง เจอคนใหม่ บ้านใหม่ และกลิ่นใหม่ เป้าหมายในช่วงนี้คือให้ลูกหมารู้สึกปลอดภัย และเริ่มสร้างกิจวัตรที่คาดเดาได้

1. พาไปตรวจสุขภาพภายในไม่กี่วันแรก นำสมุดวัคซีนและประวัติการถ่ายพยาธิจากผู้ขายหรือผู้ให้ไปด้วย หมอจะตรวจร่างกาย ดูพยาธิและเห็บหมัด และวางตารางวัคซีนต่อ
2. ใช้อาหารเดิมก่อน ถามผู้ขายว่าลูกหมากินอะไร กินวันละกี่มื้อ แล้วใช้แบบเดิมไปก่อนอย่างน้อยช่วงแรก การเปลี่ยนบ้านพร้อมเปลี่ยนอาหารทำให้ท้องเสียได้ง่าย
3. จัดพื้นที่เล็ก ๆ ให้ก่อน เช่น คอกในห้องที่มีคนอยู่ มีที่นอน น้ำ และที่ขับถ่ายแยกกัน แล้วค่อยขยายพื้นที่เมื่อลูกหมาเริ่มขับถ่ายเป็นที่
4. ตั้งเวลาให้เป็นกิจวัตร กิน นอน เล่น และพาไปขับถ่ายในเวลาใกล้เคียงกันทุกวัน ลูกหมาจะปรับตัวได้เร็วขึ้น
5. ให้นอนพักมาก ๆ ลูกหมานอนวันละหลายชั่วโมง อย่าให้เด็ก ๆ ปลุกมาเล่นตลอด และสอนเด็กให้อุ้มอย่างถูกวิธี คือประคองทั้งหน้าอกและก้น
6. คืนแรก ๆ ให้นอนใกล้คน ลูกหมาที่ร้องตอนกลางคืนมักกำลังเหงาหรือต้องไปขับถ่าย การวางที่นอนไว้ใกล้ ๆ ช่วยให้ลูกหมาสงบ และพาออกไปขับถ่ายได้ทันเมื่อตื่น

อาหารลูกหมา กินอะไร วันละกี่มื้อ

ลูกหมากำลังโตเร็ว จึงต้องการพลังงาน โปรตีน และแร่ธาตุต่างจากหมาโต ควรใช้อาหารที่ระบุว่าเป็นสูตรสำหรับลูกสุนัข หรือสูตรสำหรับการเจริญเติบโต ไม่ใช่อาหารหมาโต PetMD ระบุว่าอาหารหมาโตไม่ได้ปรับสมดุลมาสำหรับลูกหมา และลูกหมาพันธุ์ใหญ่ต้องคุมปริมาณแคลเซียม เพื่อไม่ให้โตเร็วเกินไป ถ้าเลี้ยงพันธุ์ใหญ่ ควรเลือกสูตรที่ระบุว่าเหมาะกับลูกสุนัขพันธุ์ใหญ่

• ตวงอาหารเป็นมื้อ อย่าเทวางทิ้งไว้ทั้งวัน การให้เป็นมื้อช่วยคุมน้ำหนัก และทำให้เดาเวลาขับถ่ายได้ง่าย
• ตารางบนถุงเป็นแค่จุดเริ่มต้น ความต้องการพลังงานของลูกหมาแต่ละตัวต่างกันมาก ให้ชั่งน้ำหนักทุกสัปดาห์ และขอให้หมาช่วยประเมินรูปร่างทุกครั้งที่ไปฉีดวัคซีน
• มีน้ำสะอาดตลอด เปลี่ยนน้ำและล้างชามทุกวัน
• เปลี่ยนอาหารช้า ๆ ถ้าจะเปลี่ยนสูตร ให้ผสมอาหารใหม่เพิ่มทีละน้อยในเวลาราวหนึ่งสัปดาห์
• งดนมวัว ลูกหมาหลายตัวย่อยแล็กโทสในนมวัวได้ไม่ดีและท้องเสีย ถ้าลูกหมายังเล็กมากจนต้องกินนม ให้ใช้นมทดแทนสำหรับลูกสุนัขตามคำแนะนำของหมอ
• ขนมใช้เป็นรางวัลตอนฝึก เลือกชิ้นเล็กและนับรวมในปริมาณอาหารของวัน อ่านวิธีเลือกได้ที่ ขนมสุนัข

วัคซีน ถ่ายพยาธิ และการตรวจสุขภาพ

ลูกหมาได้ภูมิคุ้มกันจากนมแม่ในช่วงแรก แต่ภูมินี้ลดลงในเวลาที่ไม่แน่นอน จึงต้องฉีดวัคซีนซ้ำหลายเข็ม ภาพรวมตามแนวทาง WSAVA และ AAHA คือวัคซีนรวมเข็มแรกที่อายุ 6–8 สัปดาห์ ฉีดซ้ำทุก 2–4 สัปดาห์ จนเข็มสุดท้ายของชุดแรกตกที่อายุ 16 สัปดาห์หรือมากกว่า วัคซีนพิษสุนัขบ้าเข็มแรกตามกฎหมายไทยคือเมื่ออายุ 2–4 เดือน รายละเอียดแต่ละเข็ม วัคซีนโรคฉี่หนู และการฉีดกระตุ้น อ่านได้ที่ วัคซีนสุนัข ต้องฉีดอะไรบ้าง ตารางวัคซีนลูกสุนัข

การถ่ายพยาธิ พยาธิไส้เดือนติดจากแม่สู่ลูกได้ตั้งแต่ในท้องและทางน้ำนม ลูกหมาเกือบทุกตัวจึงต้องถ่ายพยาธิตั้งแต่เล็ก แนวทางของ ESCCAP คือเริ่มถ่ายพยาธิเมื่ออายุ 14 วัน แล้วถ่ายซ้ำทุก 2 สัปดาห์จนถึง 2 สัปดาห์หลังหย่านม ถ้าลูกหมายังมีความเสี่ยงต่อเนื่อง เช่น ไปเจอหมาตัวอื่นบ่อย ให้ถ่ายเดือนละครั้งจนอายุ 6 เดือน หลังจากนั้นความถี่ขึ้นกับความเสี่ยงของหมาแต่ละตัว ตั้งแต่ปีละ 1–2 ครั้งในหมาที่อยู่ในบ้านจนถึงเดือนละครั้งในกลุ่มเสี่ยงสูง ในไทยหมามักออกนอกบ้านและเจอเห็บหมัดได้ง่าย จึงควรให้หมาวางแผนยาถ่ายพยาธิ ยาป้องกันเห็บหมัด และพยาธิหนอนหัวใจไปพร้อมกัน

ฝึกขับถ่ายให้เป็นที่

ลูกหมายังกลั้นได้ไม่นาน การฝึกขับถ่ายจึงเน้นที่การพาไปถูกที่ถูกเวลา และให้รางวัลทันที มากกว่าการลงโทษเมื่อพลาด RSPCA แนะนำให้พาลูกหมาออกไปบ่อย ๆ ราวทุก 45 นาทีถึง 1 ชั่วโมง ขึ้นกับอายุ

1. พาไปในจังหวะที่ลูกหมามักต้องขับถ่าย คือหลังตื่นนอน หลังกิน หลังเล่นหรือวิ่ง หลังตื่นเต้น เช่น มีแขกมา ก่อนนอน ก่อนออกจากบ้าน และเมื่อกลับถึงบ้าน
2. ใช้ที่เดิมทุกครั้ง กลิ่นของตัวเองช่วยให้ลูกหมารู้ว่านี่คือที่ขับถ่าย
3. ใช้คำสั่งสั้น ๆ พูดคำเดิม เช่น “ฉี่” ตอนที่ลูกหมากำลังขับถ่าย นานไปจะเชื่อมคำกับการกระทำได้
4. ชมและให้รางวัลทันที ให้ขนมหรือเล่นด้วยทันทีที่ขับถ่ายเสร็จ แล้วอยู่ข้างนอกต่ออีกสักพัก ลูกหมาจะได้ไม่เรียนรู้ว่าขับถ่ายเสร็จแล้วต้องกลับเข้าบ้าน
5. ดูสัญญาณ ลูกหมาที่ดมพื้นวนไปมา เดินเป็นวงกลม หรือกระสับกระส่าย มักกำลังจะขับถ่าย ให้พาไปที่ทันที
6. ถ้าเห็นกำลังจะทำในบ้าน ขัดจังหวะเบา ๆ เช่น เรียกชื่อ แล้วพาไปที่ขับถ่าย
7. ทำความสะอาดคราบให้หมดกลิ่น RSPCA แนะนำให้ล้างด้วยน้ำอุ่นผสมผงซักฟอกชนิดเอนไซม์ อัตราส่วนผง 1 ส่วนต่อน้ำ 9 ส่วน แล้วล้างน้ำเปล่าตาม เลี่ยงน้ำยาที่มีแอมโมเนียเพราะกลิ่นคล้ายฉี่

อย่าลงโทษ ทั้งตอนที่พลาดและหลังจากนั้น RSPCA ระบุว่าการลงโทษทำให้ลูกหมากลัวและสับสน เพราะลูกหมาไม่เชื่อมโยงการถูกดุกับสิ่งที่ทำไปแล้ว บางตัวกลับเรียนรู้ว่าต้องแอบไปขับถ่ายในที่ที่คนไม่เห็น ถ้าฝึกมานานแล้วยังไม่ดีขึ้น หรือจู่ ๆ กลับมาฉี่ในบ้านบ่อย ให้พาไปตรวจ เพราะอาจมีปัญหาสุขภาพ เช่น กระเพาะปัสสาวะอักเสบ

ฝึกเข้าสังคมช่วงสำคัญ

VCA ระบุว่าลูกหมาเปิดรับสิ่งใหม่ได้ดีที่สุดในช่วงอายุราว 3–16 สัปดาห์ ซึ่งเรียกว่าช่วงสำคัญของการเข้าสังคม ลูกหมาที่พลาดช่วงนี้มีโอกาสกลัวหรือกังวลต่อสิ่งใหม่ไปจนโต สมาคมสัตวแพทย์ด้านพฤติกรรมสัตว์แห่งอเมริกา (AVSAB) จึงถือว่าการเริ่มฝึกเข้าสังคมก่อนที่ลูกหมาจะได้วัคซีนครบเป็นมาตรฐานการดูแลที่ควรทำ แต่ต้องทำอย่างระมัดระวัง

• เลือกที่สะอาดและเสี่ยงต่ำ เลี่ยงสวนสาธารณะ ลานหญ้าที่หมาไม่รู้ประวัติมาขับถ่าย และสวนหมา เพราะเชื้อพาร์โวอยู่ในพื้นได้นาน อุ้มลูกหมาไปดูโลกภายนอกก่อนก็ได้
• เจอหมาที่รู้ว่าฉีดวัคซีนแล้วและสุขภาพดี เช่น หมาของเพื่อนหรือญาติ ในบ้านหรือพื้นที่ที่ทำความสะอาดได้
• ให้เจอคนหลากหลาย เด็ก ผู้สูงอายุ คนใส่หมวก คนใส่แว่น คนถือร่ม ให้คนแปลกหน้าเข้าหาเบา ๆ และให้ขนมกับลูกหมา
• ให้ชินกับเสียงและสิ่งของในชีวิตประจำวัน เครื่องดูดฝุ่น ไดร์เป่าผม เสียงมอเตอร์ไซค์ เสียงฟ้าร้อง การนั่งรถ การจับเท้า จับหู และเปิดปาก ซึ่งช่วยให้ตัดเล็บและตรวจร่างกายได้ง่ายเมื่อโต
• ให้ลูกหมาเป็นคนกำหนดจังหวะ VCA แนะนำให้เริ่มจากระยะที่ลูกหมาสบายใจ มีขนมและของเล่นติดไปด้วย และพาไปที่ใหม่ราวสัปดาห์ละ 2 ครั้ง
• สังเกตสัญญาณกลัว เช่น ตัวสั่น ไม่ยอมกินขนมหรือเล่น พยายามหนีหรือถอยห่าง หรือรับขนมแล้วรีบถอยกลับ ถ้าเห็นให้พาออกจากสถานการณ์นั้น อย่าบังคับให้เผชิญสิ่งที่กลัว

คลาสลูกหมาเป็นทางเลือกที่ดี VCA แนะนำว่าลูกหมาควรอยู่บ้านใหม่มาแล้วอย่างน้อย 10 วันและสุขภาพดีตลอดช่วงนั้น ได้วัคซีนตามกำหนด ไม่มีพยาธิในลำไส้ และคลาสควรจัดในที่ที่ทำความสะอาดและฆ่าเชื้อได้

นิสัยที่ควรเริ่มฝึกตั้งแต่เล็ก

• กัดเล่น ลูกหมากัดเพราะกำลังสำรวจและฟันกำลังขึ้น ให้ของเล่นสำหรับกัดแทะไว้หลายแบบ ถ้ากัดมือ ให้หยุดเล่นทันทีแล้วยื่นของเล่นแทน
• อยู่ลำพังได้ ฝึกให้อยู่ในคอกหรือห้องคนเดียวทีละไม่กี่นาที แล้วค่อยเพิ่มเวลา ให้ของเล่นที่ใส่ขนมไว้ช่วยให้มีอะไรทำ ช่วยลดปัญหาร้องหรือทำลายของเมื่อโต
• สวมปลอกคอและเดินกับสายจูง ให้ใส่ปลอกคอหรือสายรัดอกในบ้านก่อนสั้น ๆ แล้วค่อยติดสายจูง เมื่อวัคซีนครบแล้วจึงค่อยเริ่มพาเดินในที่สาธารณะ
• คำสั่งพื้นฐาน เช่น เรียกชื่อแล้วมา นั่ง และรอ ใช้รางวัลเป็นขนมหรือคำชม ฝึกครั้งละสั้น ๆ ไม่กี่นาทีแต่บ่อย
• อาบน้ำและแปรงขน ให้ชินกับการถูกจับและการแปรงขนตั้งแต่เล็ก การอาบน้ำครั้งแรกควรรอให้ลูกหมาแข็งแรงและอุ่นพอ ใช้แชมพูสำหรับลูกสุนัข และเช็ดตัวให้แห้งทันที

อาการที่ต้องพาไปหาหมอ

ลูกหมาที่ยังฉีดวัคซีนไม่ครบแล้วอาเจียน ท้องเสีย และซึม อาจเป็นโรคพาร์โวหรือไข้หัด ซึ่งรุนแรงมาก ควรรีบไปหาหมอ และแจ้งคลินิกก่อนไปเพื่อให้เตรียมห้องแยกได้

คำถามที่พบบ่อย

บทความนี้เขียนเพื่อให้ข้อมูลทั่วไปสำหรับเจ้าของสัตว์เลี้ยง ไม่สามารถใช้แทนการตรวจและคำแนะนำของสัตวแพทย์ ตารางวัคซีน ยาถ่ายพยาธิ และอาหารที่เหมาะกับลูกหมาแต่ละตัวควรปรึกษาคลินิกหรือโรงพยาบาลสัตว์ใกล้บ้าน

หมาอ้วกเป็นเรื่องที่เจ้าของหมาเจอแทบทุกบ้าน หมาบางตัวอาเจียนครั้งเดียวหลังกินหญ้าหรือกินเร็วเกินไป แล้วก็กลับมาร่าเริงเหมือนเดิม แต่หมาอาเจียนก็อาจเป็นสัญญาณของภาวะที่อันตรายถึงชีวิตได้ เช่น ลำไส้อุดตันจากของที่กลืนเข้าไป กินสารพิษ โรคพาร์โวในลูกหมา หรือกระเพาะบิดในหมาพันธุ์ใหญ่ บทความนี้สรุปจากคำแนะนำของ VCA, PDSA และ Merck Veterinary Manual ว่าจะแยกอาเจียนกับการขย้อนอย่างไร อาการแบบไหนต้องไปหาหมอทันที และควรดูแลที่บ้านอย่างไรเมื่ออาการไม่รุนแรง

อัปเดต 24 ตุลาคม 2026 · เนื้อหานี้เป็นข้อมูลทั่วไป ไม่ใช่คำวินิจฉัย ถ้าสุนัขมีอาการผิดปกติให้ปรึกษาสัตวแพทย์

อาเจียนกับขย้อนต่างกันอย่างไร

เจ้าของหลายคนเรียกทุกอย่างที่ออกมาจากปากว่า “อ้วก” แต่สัตวแพทย์แยกออกเป็นสองแบบ เพราะสาเหตุต่างกัน การบอกหมอได้ว่าเป็นแบบไหนจึงช่วยการวินิจฉัยได้มาก

PDSA ระบุว่าการขย้อนครั้งเดียวอาจแค่กินเร็วเกินไป แต่ถ้าขย้อนเป็นประจำ อาจเป็นภาวะหลอดอาหารขยาย (megaoesophagus) หรือกรดไหลย้อน ซึ่งพบบ่อยกว่าในหมาหน้าสั้นอย่างเฟรนช์บูลด็อก ควรพาไปตรวจ

อาการที่ต้องไปหาหมอทันที

กระเพาะบิดเป็นภาวะฉุกเฉินที่ต้องผ่าตัด Merck Veterinary Manual ระบุว่าพบมากในหมาพันธุ์ใหญ่และยักษ์ที่อกลึกและแคบ เช่น เกรทเดน เยอรมันเชพเพิร์ด เซนต์เบอร์นาร์ด และสแตนดาร์ดพุดเดิ้ล ปัจจัยเสี่ยงอื่นคือกินมื้อเดียวต่อวัน กินเร็ว และอายุมากขึ้น อาการที่เด่นคือพยายามอ้วกแต่ไม่มีอะไรออก ท้องป่องขึ้นเรื่อย ๆ น้ำลายไหล และกระสับกระส่าย ถ้าทิ้งไว้นานเกิน 6 ชั่วโมงก่อนถึงมือหมอ โอกาสเสียชีวิตสูงขึ้นมาก

ลูกหมาที่อาเจียนร่วมกับท้องเสียมีกลิ่นคาวหรือมีเลือด และซึม ต้องระวังโรคลำไส้อักเสบจากพาร์โวไวรัส ซึ่งรุนแรงมากในลูกหมาที่ยังฉีดวัคซีนไม่ครบ อ่านตารางวัคซีนได้ที่ วัคซีนสุนัข ต้องฉีดอะไรบ้าง

สีของอ้วกบอกอะไรได้บ้าง

สีและลักษณะของสิ่งที่อาเจียนออกมาช่วยให้ข้อมูลกับหมาได้ แต่ไม่ใช่ตัวตัดสินว่าเป็นโรคอะไร ถ่ายรูปไว้ก่อนทำความสะอาดจะช่วยได้มาก

• สีเหลืองหรือเขียว เป็นฟอง คือน้ำดี มักเห็นเมื่ออาเจียนตอนท้องว่าง เช่น ตอนเช้าก่อนกินข้าว ถ้าเป็นครั้งคราวและหมาร่าเริง มักไม่รุนแรง แต่ถ้าเป็นบ่อยควรปรึกษาหมอ
• ฟองขาวหรือน้ำใส อาจเกิดจากกระเพาะว่าง ดื่มน้ำมากแล้วอาเจียน หรือระคายเคืองกระเพาะ
• อาหารที่ยังเป็นเม็ด ไม่ย่อย ถ้าออกมาไม่นานหลังกินโดยไม่เบ่ง อาจเป็นการขย้อน
• มีหญ้า หมาหลายตัวกินหญ้าแล้วอาเจียน ถ้าเกิดบ่อยหรือกินหญ้าอย่างเร่งร้อน อาจมีอาการคลื่นไส้จากสาเหตุอื่นอยู่
• สีแดง น้ำตาล ดำ หรือเหมือนกากกาแฟ PDSA ระบุว่าอาจมีเลือดปน ต้องติดต่อหมอทันที

สาเหตุที่ทำให้หมาอาเจียน

VCA และ PDSA แบ่งสาเหตุไว้เป็นกลุ่มที่มักไม่รุนแรง กับกลุ่มที่ต้องรักษาจริงจัง สาเหตุที่พบบ่อยที่สุดในหมาคือการกินของที่ไม่ควรกิน ซึ่งสัตวแพทย์เรียกว่า dietary indiscretion

ASPCA ระบุว่าช็อกโกแลตทำให้อาเจียน ท้องเสีย หอบ หัวใจเต้นผิดจังหวะ จนถึงชักได้ ช็อกโกแลตเข้มและผงโกโก้อันตรายที่สุด ไซลิทอลซึ่งพบในหมากฝรั่งและขนมไม่มีน้ำตาลทำให้น้ำตาลในเลือดต่ำ อาการแรกคืออาเจียน ซึม และเดินเซ และอาจทำลายตับได้ภายใน 12–24 ชั่วโมง ส่วนองุ่นและลูกเกดทำให้ไตเสียหาย ถ้ารู้ว่าหมากินของเหล่านี้ ให้โทรหาหมอทันทีแม้ยังไม่มีอาการ

ดูแลหมาอ้วกที่บ้าน

ขั้นตอนนี้ใช้กับหมาโตที่ปกติแข็งแรง อาเจียนครั้งเดียวหรือสองครั้ง และยังร่าเริง ไม่มีอาการในกล่องเตือนด้านบน PDSA ระบุว่าถ้าหมาอาเจียนครั้งเดียวและดูปกติดี สังเกตอาการใกล้ ๆ ได้ แต่ถ้ายังอาเจียนต่อ หรือหลัง 24 ชั่วโมงยังดูไม่ปกติ ให้โทรปรึกษาหมอ

1. พักกระเพาะช่วงสั้น ๆ VCA แนะนำให้งดอาหารช่วงสั้น ๆ จนอาเจียนหยุด ระยะเวลาที่เหมาะให้ถามหมอ ลูกหมาและหมาพันธุ์ตัวเล็กมากไม่ควรอดอาหารเองโดยไม่ปรึกษาหมอ เพราะน้ำตาลในเลือดอาจต่ำได้
2. ให้น้ำทีละน้อยแต่บ่อย มีน้ำสะอาดให้ตลอด แต่ถ้าหมากินน้ำรวดเดียวมากแล้วอาเจียนออกมา ให้แบ่งให้ครั้งละน้อย ๆ ถี่ ๆ แทน
3. เริ่มด้วยอาหารอ่อน ไขมันต่ำ PDSA แนะนำข้าวสวยต้มสุกกับอกไก่ต้มหรือปลาเนื้อขาวต้ม ไม่ใส่เครื่องปรุง ไม่มีหนังและกระดูก หรือใช้อาหารสำหรับระบบทางเดินอาหารที่หมอแนะนำ
4. แบ่งเป็นมื้อเล็ก หลายมื้อ ให้ทีละน้อยแล้วรอดูว่าไม่อาเจียน ถ้ากินได้ดีค่อยเพิ่มปริมาณ
5. ให้พัก งดพาเดินออกกำลัง PDSA แนะนำให้หมาได้พักและงดการเดินเล่นในช่วงนี้
6. กลับสู่อาหารเดิมใน 2–3 วัน เมื่อหยุดอาเจียนแล้ว ผสมอาหารเดิมเพิ่มทีละน้อยในเวลา 2–3 วัน
7. จดอาการและถ่ายรูป จดเวลาและจำนวนครั้งที่อาเจียน ลักษณะสิ่งที่ออกมา และการขับถ่าย ถ้าภายใน 1–2 วันยังไม่ดีขึ้น ให้พาไปหาหมอ

สิ่งที่ไม่ควรทำ

• อย่าทำให้หมาอาเจียนเองด้วยน้ำเกลือหรือวิธีที่แชร์กันในอินเทอร์เน็ต ถ้าสงสัยว่ากินสารพิษ ให้โทรหาหมอก่อน บางสารพิษหรือของมีคมจะทำอันตรายมากขึ้นถ้าทำให้อาเจียนออกมา และน้ำเกลือเองก็ทำให้เกิดภาวะโซเดียมสูงได้
• อย่าให้ยาของคน เช่น ยาแก้คลื่นไส้ ยาลดกรด หรือยาแก้ปวด ยาหลายชนิดเป็นอันตรายต่อหมา และอาจกลบอาการจนหมอวินิจฉัยยากขึ้น
• อย่าให้อาหารมัน ขนม หรือเศษอาหารคนในช่วงนี้ VCA แนะนำว่าระหว่างให้อาหารอ่อนไม่ควรให้อาหารอื่นปน
• อย่ารอนานเมื่อหมาอ้วกซ้ำ ถ้าอาเจียนต่อเนื่องเกิน 1–2 วัน หรือรักษาแล้ว 48 ชั่วโมงไม่ดีขึ้น VCA แนะนำให้กลับไปหาหมอ เพราะการอาเจียนนานทำให้ขาดน้ำและเกลือแร่เสียสมดุล
• อย่าปล่อยให้หมาที่เพิ่งอ้วกกินน้ำรวดเดียวมาก ๆ อาจกระตุ้นให้อาเจียนซ้ำ

เตรียมข้อมูลก่อนไปหาหมอ

บอกหมอให้ได้ว่าเริ่มอาเจียนเมื่อไร กี่ครั้ง สิ่งที่ออกมาเป็นอย่างไร เกิดหลังกินนานแค่ไหน หมามีอาการคลื่นไส้หรือเบ่งท้องก่อนหรือเปล่า กินน้ำ กินข้าว และขับถ่ายปกติไหม ช่วงนี้กินอะไรแปลกไป เปลี่ยนอาหาร ได้ขนมใหม่ หรือมีของเล่นหายไปหรือไม่ และหมากินยาหรืออาหารเสริมอะไรอยู่ ถ้าสงสัยว่ากินสารพิษ ให้นำบรรจุภัณฑ์หรือฉลากไปด้วย

หมออาจตรวจร่างกาย ตรวจเลือด ตรวจอุจจาระ หรือถ่ายภาพรังสีและอัลตราซาวด์ช่องท้อง ขึ้นกับอาการ อายุ และประวัติ หมาที่ขาดน้ำมากอาจต้องให้น้ำเกลือทางหลอดเลือด

คำถามที่พบบ่อย

บทความนี้เขียนเพื่อให้ข้อมูลทั่วไปสำหรับเจ้าของสัตว์เลี้ยง ไม่สามารถใช้แทนการตรวจและวินิจฉัยโดยสัตวแพทย์ ถ้าสุนัขมีอาการผิดปกติหรือคุณไม่แน่ใจ ให้ติดต่อคลินิกหรือโรงพยาบาลสัตว์ใกล้บ้าน